2009 ABD yapımı Zaman Yolcusunun Karısı: Yönetmen Robert Schwentke, oyuncular Eric Bana, Rachel McAdams… Audrey Niffenegger‘in çok satar kitabından uyarlanıp, “aşk beklemeye değer” klişe sloganıyla pazarlanan bilimkurgu dram, aşk öyküsünden çok zaman kavramını didikler niteliktedir. Ne zaman, hangi şartlarda, nasıl olacağını bilemediği/kontrol edemediği nöbetlerle -giysisini geride bırakarak eriyip yokolarak- zaman içinde savrulurken, -sonunda- öldürücü yara aldığı kırda dostluk geliştirdiği, kendisine âşık olan küçük kızın -büyüyüp karşılaştıklarında- rehberliğiyle yalnızlıktan kurtulan, aşkla bağlanıp evlenen, eşinin iki düşük yapması üzerine kendini kısırlaştırmasına karşın, dönüşlerinden eski tarihli birinde neden olduğu hamilelik sonucu sağlıklı bir kız bebek babası olan adamın; ölümünden sonra, geri dönüşlerinden birinde, kendisini tanıyıp seslenen, -yerini ve zamanını kontrol edebildiği yolculuklar yapan zaman yolcusu- kızının ve ne zaman öleceği bilinen, büyük sükûnetle vedalaşarak uğurlanan, ölümünden sonra da bir öpücük boyu ziyaretler yapabilen, bir görünüp bir yokolan bir adamı sevmenin nasıl bir şey olabileceğini doğru anlatan zaman yolcusunun karısının öyküsü, “abla”ya kalırsa, zamanın bir tasavvurdan ibaret olduğu, insanı sevginin yörüngede tuttuğu hatta ölümsüzleştirdiği fikri üzerine, -küçük bir çocukken annesini kaybettiği kazada, kendisini teselli ettiği tuhaf bölüm dışında- savı güçlü, üzerinde uzun uzun düşünülesi, çok güzel bir film!

Emek Sineması’nın -şimdilik son- icraatı, Ekim 2009 Filmekimi gala filmlerinden, 2009 Almanya-Avusturya-Fransa yapımı Beyaz Bant: Yönetmen Michael Haneke, oyuncular Ulrich Tukur, Christian Friedel, Leonie Benesch, Ursina Lardi, Michael Kranz… “Faşizmin ayak seslerini haberleyen…” diyerek tanıtımı yapılmışsa da, Birinci Dünya Savaşı az öncesinde, tutucu küçük bir köyde yaşananları anlatan film “abla”nın fikrine göre, bilincin, değişip evrilerek dönüştüğü, çok özel zaman devrelerinden birinin başlangıcını anlatan, muhteşem bir film!

Tanrı’nın temsilcisi sert, hoşgörüsüz peder, “kuzuları”na manevî dehşetler salarak onlara hükmederken, baron, açlıkla korkutarak, emeklerini sömürmeyi sürdürür; baba, doğal hakkını kullanarak kızının cinselliğinden faydalanırken, erkek egemenliği, izleyicinin, “bu insanlar bunca trajediyi nasıl kaldırabiliyorlar?” diye sorduğu bu noktada, kaba algının, yerini daha incelikli algıya bırakmaya başladığı -bilincin dönüşümüne rastlayan- o olağanüstü zaman parçalarından birinde, alttan alta, yavaşça sorgulanmaya başlanır.

Kanlı gerilime hiç iltifat etmeyip “kan görmek istesem mezbahaya giderim!” diyen “abla”nın fikrine göre, çok beğendiği gerilim ustası Hitchcock, anlaşılır, izlenebilir güzelim öykülerini anlatırken izleyici gerilse de, olaya güvenli bir mesafeden bakar. Haneke, özenle belirsiz kalır, şiddetin anlamı, dayanağı yoktur, izleyici diken üzerinde otururken -Ölümcül Oyunlar’daki gibi- “bunun bir film olduğuna dair” uyarılsa da, öylesine işin içine çekilmiştir ki, uyanmayı reddeder. “Abla”ya kalırsa, Haneke, bu noktada Hitchcock‘un seslendiği, insan doğasının karanlık yanın bir alt tabakasına inmeyi, oradan kanırtmayı mükemmel biçimde başarmıştır.

İki kere, akla zarar “Tabii ki de!“ ifadesinin geçmesi yetmezmiş gibi, siyah beyaz filmin, kar, tarla türünden tümüyle açık zemin üzerine serilen, laser beyaz altyazısı, Haneke’nin yarattığı gerilimi katlayarak, öğretmenin anlattığı öykünün güme gitmesine neden olur! “Abla”, eskiden altyazıların siyah incecik konturları olduğu, her ahvâl ve şartta rahatça okunduğu zamanları hasretle anar, görünmeyen altyazıyı okumaya çabalarken, geniş koltuklara yayılınca kendilerini evlerinin salonunda zannederek yanındakiyle sohbete dalan, haşır huşur birşeyler yiyen arka sıranın desteğiyle, atmosferiyle muhteşem film, giderek katlanması zor bir zahmete dönüşür. Öyle ki, kızıyla, uzun zamandır yaşamadıkları türden gerilim, zıtlaşma ve atışma yaşayan “abla”, geceyi göğsünde, kalbini yaran gümüş bir hançerin, son kötücül kaygı, korku, nefret, öfke benzeri tortuları akıttığı imgesiyle, ağrıyla arınarak geçirir.

İKSV’na büyük teşekkür duyarak, emekli tarifesi hafta içi 3.5 liradan -Akbank Galaları’ndan 3, Uluslararası Yarışma’dan 3, Sinemada İnsan Hakları Yarışması’ndan 1, Türk Sineması Ulusal Yarışma’dan 2, Yarışma Dışı 2, Dünya Festivallerinden 9, Yıllara Meydan Okuyanlar’dan 1, Genç Ustalar’dan 5, Antidepresan 6, Mayınlı Bölgeden 4, Canlandırma Sineması Estonya’dan 2, 30 yılın en iyi ilk filmleri’nden 1, İstanbul: İçeriden ve Dışarıdan bölümünden 4, Büyüleyici İsyancılar’dan 2, Elia Suleiman’dan 1 ile Açılış filmi ve Yeni Türk Sineması bölümünden 1 olmak üzere- toplam 48 film izleyen, Antidepresan bölümü filmlerini öncelediği için, kızkardeşine yöneltilen “ablan depresyonda mı?” sorusuyla karşılaşan “abla”, ilk on film için eleme yapmakta zorlanır; birini, diğeri önüne/ardına koyma konusundaki kararsızlığı yüzünden şöyle bir liste oluşturur:

Kosmos, Elveda, Koca Dünyada Kurtuluş Pusuda, Troçki, Bay Hiçkimse, Özgürlük, Şeref Madalyası, Patenci Kızlar, Öksüz, Akıntıya Karşı.

10 dakika süren reklamların galibi; 48 değil, 148 kez izlese bıkmayacağı, -öyküsü Mısır’da biten Eleanor ile, Tibet’te biten çevre ve hayvan hakları koruyucusu genç kız versiyonuyla izlediği, bir de görmeyip çok merak ettiği salgınlı, karantinalı olanı-, aynı çekimi değişik metinle sunma yaratıcılığı ve becerisiyle “abla”nın hayranlığını kazanan Akbank filmi!

Türkiye- Almanya, 2009 yapımı Bal: Yönetmen Semih Kaplanoğlu, oyuncular Bora Altaş, Erdal Beşikçioğlu, Tülin Özen… Süt’te, özellikle sonda, madenci ışığına çakılı uzun durağan sahnelere bakarak, Yusuf üçlemesinin son bölümünde izleyicinin, 45 dakika süreyle Yusuf’un vesikalık fotoğrafına bakması ihtimalinin altını çizen “abla”yı utandırır tempoyla Bal, Yusuf’un babasının ölümüyle biten ilk okul yılını anlatır. Karadeniz’e, yaylalarına, insanına aşina ve âşık “abla”, filmin aldığı ödüllerin bir kısmının yörenin muhteşem doğasına gittiğini düşünürken haklıdır. Bir şeyin eksikliğini fazlasıyla hisseder; birbirleriyle, kendine özgü müziği olan yerel dille konuşmak yerine, insanların konuştuğu tertemiz İstanbul Türkçesi, “abla”ya “anlaşılmaz da olsa yerel dille konuşulsaydı, bu film kimbilir ne muhteşem olurdu!” dedirtir.

ABD, 2009 yapımı Savaş Sırasında Yaşam: Yönetmen, “abla”nın yıllar önce yine festivalde izleyip bayıldığı Mutluluk’un yönetmeni Todd Solondz, oyuncular Shirley Hendersen, Ciaran Hinds, Allison Janney… Akbank Galaları bölümünden: Ailenin, her biri ayrı bunalım yaşayan kadınlarını, cinsel takıntılarını “ti”ye alan Solondz, görünen o ki, aklındaki -özellikle ve öncelikle- pedofili konusuna yanıt bulamamış: Mutluluk(1998)’ta, akranı oğlanlara ilgisini farkedip, sevgisi elde etme uğruna, babasına kendisini “öneren” oğul -artık- üniversiteye gitmekte, bonobo maymunları arasındaki ensest ilişkiler üzerine tez hazırlamaktadır. Terapi de gördüğü hapisten çıktığında, kendisini, üniversitedeki odasında ziyarete gelip özür dileyen babasına tezini, “baba oğulla, kızıyla, ana oğluyla… huzur içindeler…” diye anlatır. Filmin sonunda -bu kez- küçük oğlan, öldüğü söylenen babası hakkındaki gerçeği bilerek, -adamın siyah takım elbisesiyle karşı kaldırımdan sessizce süzüldüğü sahnede, beride- “ben” der, “babamı istiyorum!”

Tarihin bir döneminde soyu/soyluluğu korumak amacıyla kızkardeşleriyle evlenen krallar geleneğinden haberli “abla”, -çekinik olup, aile içi ilişkide tekrarlanarak baskın hâle gelen arızalı genin sakatlıklara neden olması dışında- ensestin, nasıl olup da gelenekten tabuya dönüştüğünü merak eder.

Fransa-Almanya-Kanada-Belçika, 2009 yapımı Bay Hiçkimse: Yönetmen Jaco Van Dormael, oyuncular Jared Leto, Sarah Polley, Diane Kruger… Akbank Galaları bölümünden: 2092 yılında, Dünyada kalmış son ölümlü, 117 yaşındaki Bay Némo Hiçkimse, hakkında birşey bilmeyen doktorun hipnotize etmesiyle, parça parça hatırlar. Ayrılmak üzere olan anne babası, peronda, aralarındaki Nemo’ya, küçük bir çocuk için çok ağır bir soru sorarlar; “annesiyle gitmek mi ister, babasıyla kalmak mı?” Tren hareket eder, Nemo koşar, bir parçası trene yetişir, annesiyle gider, diğer parçası babasıyla kalır, ağır, depresif bir yaşam sürer. Komşu kızlardan, akranı üçü, çeşitli biçimlerde Nemo’nun yaşamlarına girer, eşi olur. Bu uzun yaşamlarda birkaç ölüm biçimi deneyimlenir; Nemo’nun ana babası arasında parçalanması sınırsız sayıda olasılığa yol açmıştır.

“Telomerizasyon”dan önce nasıl yaşadıklarını bilmek isteyen gazetecinin, müzeden yürüttüğü makaralı teybine, “sigara içtik, et yedik, âşık olduk…” diye anlatan Nemo, Anna’nın yaptığı hesaplamalarla varıp bildirdiği tarihe, saate dek yaşamayı başarır ve -Big Bang ile varolmuş düzen tersine dönüp Big Crush başlangıcında- yüreğinde taşıdığı aşkla sonsuzluğa yürür.

Mars’a giden turist grubunun, gördüğü yığınla bisiklet için “işçilik burada Çin’den daha ucuz!” yaklaşımı, Elise’in saçlarını kestiği aşkını tanımayıp yıllar önceki fotoğrafına bakıp ağlayışı, güzel bilimkurgusal mekânlar, Mars… “Abla”nın çok beğendiği, bir yanıyla komik film, “vizyona girer girmez, ilk fırsatta bir daha izlenesi filmler” grubundadır.

Türkiye, 2010 yapımı Kars Öyküleri: Yönetmenler Özcan Alper, Zehra Derya Koç, Ülkü Oktay, Ahu Öztürk, Emre Akay, oyuncular Berna Adıgüzel, Rıza Akın, Ayda Aksel, Erol Babaoğlu… Yarışma dışı bölümden, katalogda, “Ankara Sinema Derneği’nin 2007′de Gezici Festival kapsamında düzenlediği Kısa Film Senaryo Yarışması’nın teması, “Kars” olarak belirlenmişti. Kazanan beş senaryo beş ayrı kısa film olarak çekildi ve Kars Öyküleri adlı uzun metrajlı film ortaya çıktı. Kars ve çevresinde yapılan çekimlerde birçok oyuncu gönüllü olarak rol alıp bu projeyi destekledi. Kars Öyküleri 2010 Rotterdam Film Festivali’nin Parlak Gelecek bölümüne seçildi ve dünya prömiyeri burada gerçekleştirildi.” cümleleriyle tanıtılan filmi izlemek üzere Beyoğlu Sineması’na inen “abla”, bir kısmını filme emeği geçenlerin oluşturduğu kalabalıkla karşılaşır.

Gösterim sonrası, “abla”nın büyük hayranlık duyduğu Sonbahar’ın yönetmeni Özcan Alper (Moto Guzzi) dışında, Zehra Derya Koç (Kül), Ülkü Oktay (Zilo), Ahu Öztürk (Açık Yara), Emre Akay (Küçük Bir Hakikat), izleyicilerin sorularını yanıtlarlar: “Size ne esin verdi?” sorusu, “Kars’ın uzaklığı… babamla olan mesafem… Adana’da geçen bir öyküydü, Kars’a uyarladım” yanıtları alır. Kars’ın ayağa kalkmak için bu desteğe ihtiyacı olduğunu söyleyen hanıma yanıt, İnat Hikâyeleri oyuncusu Tuncel Kurtiz‘den gelir: “Eski Kars belediye başkanı Naif Alibeyoğlu, 3 yıl festival yapmıştı, yeni başkana bir telgraf çekelim, lütfen değil, bu filmlerin galasını, yap! diyelim“. “Yöresel ağız hiç kullanılmadı, neden?” sorusu “bu soru Reha Erdem’e sorulmuyor…”, Emre Akay‘dan “benimki İstanbul özentisi bir ailenin karikatürüydü zaten… ” Ahu Öztürk’den, “ben, bizim köyün ağzını kullanmaya çalıştım” yanıtı alır. Gezici Film için, önerenlere, Artvin’i görüp çok etkilenmiş olan “abla”nın içtenlikle katıldığı sohbet, yapımcı Ahmet Boyacıoğlu‘nun, “çok yardım ve destek aldık, sıfır bütçe ile çalışıldı” sözleriyle sonlanır.

Güney Kore-Fransa, 2009 yapımı Yepyeni Bir Hayat: Yönetmen Ounie Lecomte, oyuncular Kim Sae-ron, Park do-yeon, Ko A-sung… Genç Ustalar bölümünden, laser altyazılı vizyon sırası bekleyen film, babaanne, üvey anne, yeni doğan bebek ortamında kendisine yer kalmadığından, sevgili babası tarafından evlât verilmek üzere yetimhaneye bırakılan 9 yaşındaki kızın öyküsünü anlatır: Uzun zaman babasını bekleyen, alışmaya direnen zekî kız zamanla bir arkadaş edinir ama, onun da yeni bir aile bulması çok sürmez. Fransız bir aile tarafından alınıp Paris’te büyüyen yönetmenin yaşamından izler taşıyan çok güzel filmin bitiminde, babasının kızı terketmesinin ne kötü olduğunu söyleyen arkadaşına “abla”nın yanıtı, “hepimizin hayatında buna benzer hikâyeler yok mu? Küçük kız kadar babası da ölünceye dek bu durumla yaşayacak/uğraşacak…” olur.

Çıkışta kızkardeşinin de eklenmesiyle, sıcak demleme çay içmek üzere Beyoğlu Sineması Cafe’sine inen üşümüş üçlü, sıkı bir sinema sohbeti tutturmuşken ara verir, kendini yazar ilân edeli, birmilyonkalem‘den aldığı İLK ÖDÜLÜ duyuran “abla”yı kutlarlar; “şampanya”dan sözederlerse de, ego’su Sebastian’ı azdırmak istemeyen “abla”, evyapımı cevizli kekle, demleme çayın yeterli olduğu fikrindedir.

İngiltere- İtalya-Belçika-Fransa, 2009 yapımı Geride Kalan: Yönetmen Elia Suleiman, oyuncular Elia Suleiman, Saleh Bakri, Samar Qudha Tanus… Şair, Vakanüvis ve İsyancı: Elia Suleiman bölümünden: Direniş savaşcısı babasının günlükleri, annesinin sürgündeki aile üyelerine yazdığı mektuplar aracılığıyla, ailesinin, 1948′den annesinin ölümüne dek geçen sürede yaşadıklarını, halen duvarlar arasına tıkılıp “İsrailli Araplar” etiketi altında ülkelerinde azınlık durumunda yaşayan Filistinliler’in öyküsünü, kimi bölümleri çok komik biçimde anlatır. Elia Suleiman’ın babasının, düzenli olarak üzerine benzin döken komşuyu caydırmaya gitmesi, alkolik komşunun -mantığıyla ürettiği müthiş- İsraillileri altetme formüllerini dinlemesi, balığa gittikleri kıyıda sürekli gözlenmeleri, evde yatağın altında serili bulgurun barut sanılması, disco’da danseden gençlere sokağa çıkma yasağını anons eden devriye, bebek arabasıyla sokağı geçen anne dolayısıyla lâstik yakıp devriye taşlayan gençlerin eylemlerine ara vermeleri gibi çok duyarlı, hoş sahneler, izleyiciye, yüzyılın trajedisini yaşayan insanların yaşamlarına içeriden, içten bir bakış sağlar.

Gösterim sonrası izleyicinin sorularını yanıtlayan Elia Suleiman, anılara dayanan filmi dolayısıyla yöneltilen “hafıza, ihanet ve sadakat konusunda ne düşünüyorsunuz?” sorusunu, “keşke daha basit bir soruyla başlasaydık…” diye karşılar, “tarihi yeniden üretir gibi hissediyorum kendimi, bir yandan da bu, bir anlamda kendimi korumak… doğruyu söylemek gerekirse, yaşadıklarımla müzikle yorumluyorum… izleyici yalnızlığı içinde bir keyif alırsa bu bir demokrasi alanı açacaktır.” “Elia Suleiman, neden hiç konuşmuyor filmde?” sorusu “bunu başta strateji olarak saptamamıştım, yöneten, hikâye anlatıcıyken, bir de oynayınca daha şeffaf bir rehber rolü benimsedim, ifadem de yok, duygularımı saklamayı seçtim.” yanıtı alır. “Filistin’de duvarlar yapılıyor, ağaçlar sökülüyor, insanlar göçe zorlanıyor, bu trajikomik bir şey, Suleiman, Chaplin tarzı espriyle, bakışla mı bakıyor hayata, izleyen filmi yine ailenin geçmişinden mi olacak?” diye soran izleyiciye, “Açıkçası emin değilim. -Yeni proje için- geçmişte bir fikir tarafından, yazmaya itecek kadar dürtülmeyi beklerdim. Birkaç fikrin karışımından oluşacak sanırım, şimdilerde masaya oturup yazmaktan kaçınıyorum, ne zaman olacağını beklemekteyim aslında…” yanıtı verir.

Peru-Kolombiya- Almanya- Fransa, 2009 yapımı Akıntıya Karşı: Yönetmen Javier Fuentes-Leon, oyuncular Cristian Mercado, Manolo Cardona, Tatiana Astengo… Uluslararası Yarışma bölümünden sevgi üzerine, Festivalin en iyilerinden muhteşem film, Peru’da, Okyanus kıyısındaki küçük köyde yaşayan sevilen bir balıkçı, bebek bekledikleri sevgili eşi ve balıkçının gizli aşkı Lima’lı ressam arasında yaşananları anlatır. Karısına ve bekledikleri bebeğe çok bağlı balıkçı, gizlice buluştuğu “ressam gibi olmadığı” iddiasındadır. Birgün birdenbire ortadan kaybolan kayalar arasına sıkışan cesedi bulunup dinî törenle defnedilmediği sürece hayaleti yalnız balıkçıya görünen ressamın evine giren genç bir kızla delikanlı, balıkçının çıplak resimlerini bulurlar. Başlangıçta resimlerle ilgisi olmadığını söyleyen balıkçının karısı, kocasının ressamı halâ sevdiğini anlayınca, yeni doğan bebeğiyle evi terkeder. Dindar köylülerin dışladığı balıkçı, yalnız yaşamını sürdürmeye çalışırken, oğlunun -ağlara takılan- cesedini almaya gelen annesi ile kızkardeşini görmeye gider; onun burada gömülmek istediğini, kendisini bu yüzden terkeden karısına karşın bunu yapacağını söyler.

Sevgisinin, yücelten sorumluluğunu kabul eden balıkçının tek başına omuzladığı sevgilisinin cenazesi ardına, değişmekte olan gelenekleri, yıkılan tabuları, kırılan önyargıyı müjdeleyen -daha çok gençlerden- küçük bir grup eklenir.

Gösterim sonrası izleyici karşısına çıkan filmin yetenekli oyuncusu Tatiana Astengo, filmin ortak yapım olması konusunda, “Güney Amerika’da film yapmanın ne yazık ki tek yolu bu, böyle de olsa severek yapıyoruz” der. Bir izleyicinin, Okyanusa defnedilen cenazeyi kastederek, “Peru’da cenaze törenleri böyle mi yapılıyor?” sorusuna, “hayır, bu yönetmenin yarattığı birşey…” yanıtı verir. Filme nasıl yaklaşıldığını soran izleyiciye, “film Peru’da Ağustos’ta gösterime girecek,” der, “Peru halkı çok dindardır, zor olacak ama çok konuşulacak; ana teması kendimizle barışık olup gurur duymamız; filmin bir aşk ve cömertlik mesajı var.” Astengo, kariyeri ile kaygı duyup duymadığını merak eden izleyiciyi, “ben büyük mutlulukla kabul ettim” diye yanıtlar, “Los Angeles’te yaşayan Peru’lu yönetmenin ilk filmi, üzerinde çok uzun süre çalışmış, yaşamıyla da bağlantılı, kendi hayatını ortaya koyduğu için çok cesur olduğunu düşünüyorum…”

Fransa, 2009 yapımı Elveda: Yönetmen Christian Carion, oyuncular Guillaume Canet, Emir Kusturica, Alexandra Maria Lara, Willem Dafoe… Dünya Festivallerinden, izleyicinin laser altyazılı izlediği, vizyon sırası bekleyen film, “hain” ilân edileceğini bile bile, gerekli gördüğü için tarihi değiştirme/yenidenyazma sorumluluğunu alıp Soğuk Savaşı sona erdiren bir adamın, Albay Grigoriev’in hikâyesini anlatır. Fransız bir mühendisle bağlantı kuran, metroda, parklarda buluşup bir dönemi bitirecek çok önemli bilgiler aktaran Grigoriev, şiir, müzik üzerine de konuştukları sohbetlerden birinde “komünizm” der, “büyük rüya!”… “sokaklarınız mutluluk taşıyor” diye dalga geçen mühendise yanıtı “1917′de ülke ortaçağdaydı” olur, “yalnızca 40 yıl içinde uzaya çıktık, bunun anlamını biliyor musun? Şimdi komünizm tıkandı, tıkanıklığı patlatmak gerek!” Bu gerekçeyle, aktardığı belgeler, Ronald Reagan (Amerika Devlet Başkanı) ve François Mitterrand (Fransa Devlet Başkanı) tarafından değerlendirilirken, “Farewell” ülkesinde deşifre olur; Fransız mühendis ailesiyle -ancak- kaçabilecek zaman bulur. SSCB devlet başkanı Gorbaçov’un, 1985′te, perestroyka -yeniden yapılanma-, glasnost -açıklık- dışında seçeneği kalmaz. “Abla”nın, genç bir kadınken yaşayıp kavramakta zorlandığı, Dünyanın yaşadığı bu ânî değişikliğe akla yakın açıklama getiren film, yine festivalin en iyilerinden…

Günün son filmi için Sinepop’a giderken Emek Sineması önünden geçen “abla”, gözüne ilişen, duvara üstüste çakılı iki tabelada yazanları not eder:
(allta) Melek Sineması, 1924-1957, Salonundaki iki melek figürüyle İstanbul’un en güzel sinemalarından biriydi.
(üstte) 10 NİSAN 2010, EMEK SİNEMASI, HALA BURADA, YIKMAK İSTİYORLAR, YIKTIRMIYORUZ

İngiltere, 2009 yapımı Hırs: Yönetmen Özgür Uyanık, oyuncular James Powell, Tom Shaw, Lorna Beckett… Mayınlı Bölgeden: Thatcher politikalarıyla sınırlanan video üretimi ve bir oyuncunun ölümü sonucu yarım kalıp depoya atılan Sokakların Adamı adlı filmin tamamlanmasını takıntı haline getiren James, sonunda kendisini sapıkça vahşi eylemlerin kahramanı katille özdeşleştirmekten alıkoyamaz.

Gösterim sonrası, Ankara doğumlu, 30 yıldır İngiltere’de yaşayan yönetmen Özgür Uyanık’ın izleyiciye anlattıkları: “Fikir 10 yıl önce aklıma geldi, ben de James gibiydim, depoda Karanlık Kan diye bir film bulmuştum… Filmimi sahte belgesel tarzında gerilim diye nitelendiriyorum… Sokakların Adamı diye bir film yok aslında, onu da biz çektik… Ana tema ego, James durmayı bilmedi… Bir sonraki filmim ölümle yaşam arasındaki noktayı anlatan çağdaş bir karafilm olacak… Rec., Clover türünde evet ama, orada kayıt aynen gösterilir, ben bir adım ileri gitmek istedim… Hırs iyi ama etrafınıza bakıp sistemi kavramanız, içine girmeniz gerekiyor… Sokakların Adamı süper film değil, basit, sadistçe ama James’in gözünde potansiyel olması gerekiyordu, senaryoyu bunu düşünerek yazdım… Evet geçmişimde Dorothy’ye benzer bir karakter vardı bana da “.oksurat!” diye seslenen… James’in konuştuğu bir sahnede geride görünen Shining afişini James karakterinin bir parçası olsun diye koydum… Son sahnede vahşetin gösterilmemesi stil açısından bir seçimdir, belgeselde de gösterilmez, Haneke şiddeti kadrajın dışında tutar, sesle izleyicinin hayâlgücü birleşebilsin diye… James’in yaşadığı şeyleri ben de yaşadım ama karakterimiz çok farklı… sonuçta filmini bitirdi, ağır bir maliyeti olsa da…”

Türkiye, 2009 yapımı İncir Çekirdeği: Yönetmen Selda Çiçek, oyuncular Özgü Namal, Derya Durmaz, Barış Çakmak, Veysel Diker… Yeni Türk Sineması bölümünden Selda Çiçek’in, bir ailenin askerden dönen oğullarının kır eğlentisi sırasında mayına basarak ölmesi, kızkardeşinin kendisini sorumlu tutuğu ölüm üzerine intiharı, diğer kızkardeşin ölenin kocasıyla evlenmesi, kocanın eşini unutamayıp başka bir kadınla yaşaması, annelerinin, gördüğü 7 yıllık psikolojik tedaviye karşın canına kıymasını anlatan ve gerçek öyküye dayanan ilk uzun metraj filmi, Mardin’in muhteşem mekânlarında geçer.

Gösterim sonrası, oyunculardan Derya Durmaz ve Barış Çakmak‘la izleyicilerin sorularını yanıtlayan Selda Çiçek, filme zaman zaman yabancılaştığını söyleyen, teknik anlamda çerçevelerde niye boşluk yarattığını soran izleyiciye katılmadığını söyler, “tam tersini düşünüyorum” der, “boşluk bırakmamaya özen gösterdim.” Derya Durmaz ekler; “Hayatımızda bizi acıtan hikâyeler var, Selda bunları kanırtmak istemedi. Boğazda bir yumru olarak kalsın, ağlayıp unutulmasın istedi.”
Filmi beğenen hanım izleyici, “kadınlar değil, erkekler de daha iyisini bilmiyorlar,” der, “ağlama sızlama olmadan, kadının ne kadar güçlü olduğunu göstermişsiniz, çok güzel anlatmışsınız.“
Yapımcıyla yakınlığın zorluk yarattığını, yakınlık yoksa yapımcının kâr amacıyla daha objektif davrandığını söyleyen bir başka izleyici Deli İbo karakterinin filme ne katkısı olduğunu sorar. Selda Çiçek‘in, “yapım sorunlu oldu, bunun üzerine yapımcılığı da biz üstlendik, filmin metaforik yapısı içinde İbo mayına basarak ölen gencin yerine kondu.” yanıtına Barış Çakmak “bizler tiyatrocuyuz, Selda ile konuşarak yaptık, biz bir sorun görmüyoruz” eklemesi yapar.
Duygu sömürüsü yapmadan duyarlı anlatım için teşekkür eden izleyici, uyumunu gördüğü oyuncuların nasıl hazırlandıklarını bilmek ister; Doğu ve Güneydoğu’da sivil toplum örgütlerinde çalıştığını belirten Derya Durmaz, dinamiklerini kavrayıp oralarda yaşayınca, üzerine bir ay kadar Mardin’de kalıp şive koçuyla çalışınca… der, Barış Çakmak, ekler, “aksandaki müziği kapmak için, Mardin’e gelir gelmez birkaç Mardinli arkadaş edindim, böylece hazırlandım.”
Yabancı bir hanım izleyici İngilizce olarak, annenin niye intihar ettiğini sorar, bir de yönetmenin yakın çevresinde intihar yaşanıp yaşanmadığını bilmek ister. Yanıtın, “yabancılar için yabancı olabilir ama, ülkemizde bize bile uzak olan o kadınlar büyük sorunlar içinde yaşıyorlar… Cemile 7 yıl sonra bile çocuğunun acısını atlatamadı, hayatımda böyle bir şey olmadı ama, ben, o yaşta nedensiz yere bir evlât yitirsem, öyle davranabilirdim” olduğu güzel kadın filminde “abla”, Cemile’nin kendini asmasından sonra, boynu bükük İbo’nun ardısıra, boş taş sokakta, rüzgârın sürüklediği naylon poşet görüntüsünü çok beğenir.

Bir sonraki seansta Atlas’ta yerini alan “abla” tam önüne gelip oturan Derya Durmaz’la, kısa bir sohbet daha dalmışken, sahneye, filmin iki oyuncusuyla çıkan Reha Erdem, “biliyorsunuz film yarın gösterime girecek” der, “bu İstanbul’da ilk gösterim, aslında gala gibi birşey oluyor”. Türkiye, 2009 yapımı Kosmos: Yönetmen Reha Erdem, oyuncular Sermet Yeşil, Türkü Turan, Hakan Altuntaş… Yarışma dışı bölümden Kosmos, Florent Henry‘nin harikulade görüntüleri, yakındaki tatbikatın aralıksız gümbürtüsünü yaran marşandiz homurtusu, kesintisiz kar savuran rüzgârın dinmeyen vınıltısı, Kosmos ile Neptün’ün kendilerine özgü iletişim çığlıklarıyla resmedilip seslendirilen, -”abla”nın gördüğünde bayıldığı- muhteşem Kars’ın yeri ile göğü arasında yaşanan, boyutlararası kahramanı Battal’ın öyküsünü anlatır.

Battal, dehşet içinde kaçar gibi geldiği Kars’ta suya kapılmış küçük oğlanı kurtarır, ona can bağışlar. Oğlanın babası Battal’ı sahiplenir, kahveci iş ve barınak sağlar ama Battal’ın tek derdi, “abla”nın, “Tanrısallığın demo”su saydığı “aşk”tır, kahvedekiler karı istediğini düşünür, gülüşürler. Battal, yargıdan kaygıdan azade, içtenlikle, sarılmak istediğini söyler, bir kadının ağrıları için yeşil reçeteli ilâç çalar, elindeki sigara yanığını onardığı gibi, astımı şifalandırır, para, -bir enerji biçiminden ibaret olduğunu kanıtlarcasına- elleri arasından akar da akar…

Yabancılardan korkmaları gerektiğini düşünenlerle, sınır kapısı açılsın diye imza toplayanlar, bir tabutla dolaşarak babalarının zehirlendiği gerekçesiyle otopsi isteyen erkek kardeşler, -kendi suçluluk duygusundan sıyrılamayıp ölen- dilsiz oğlan, gece göğünü çizip düşen bir uydu, eriyip donduğu, yine eridiği rüyasını Battal’a anlatan, sürgün, 20 yıllık öğretmen, insanların, içlerinden gelen sese kulak verenleriyle ver(e)meyenleri arasındaki ayrımın mihenk taşı, bir üst titreşim/bilinç düzeyinden emanet Battal, filmin sonunda, başındaki gibi karlara bata çıka dehşet içinde kaçar/yeni hedefine koşar. Film, kuyruğunu yutan ejder başlı yılan ouroboros gibi, döngünün mükemmel biçimde tamamlanışıyla sona erer.

Gösterim sonunda, izleyicilerden birinin “Bu film anlatılamaz, müthişti, bu deneyim için teşekkürler” der ve filmi Kars’ı görerek mi yaptığını, bir de Battal’ın dilsiz oğlanın iki parmağını tuttuğu görüntüyü kastederek, Sixtin Şapel’i tavan freskine gönderme olup olmadığını öğrenmek ister. Yönetmenin yanıtı “Kars’ı gördükten sonra yaptım, Sixtin Şapel’i bilinçli değildi” olur.
“Filmde müthiş ses kurgusu var, Reha Erdem tarzı görülüyor… Kaç Para Kaç’ı özlüyorum, kutluyorum ama orta karar bir film diye düşünüyorum” diyen izleyiciden sonra mikrofunu alan bir hanım izleyici “Adam yürür, yürür, çocuk yürür, yürür, Fellini Reha sıkılır…” der, “TV’de, hazırladığınız filmi izledim, merak ettim ve geldim, çok sıkıldım. Bizim yönetmenlerimiz hızlı sahneleri 2015′te mi çekecekler?”
Yönetmen “ben sizin zamanınıza uyum sağlamak peşinde değilim” der, alkışlar arasında devam eder “bu sıkıntı, biz yönetmenlerin giderebileceği bir şey değil”. Alkışları kasteden hanım sorar “bu insanlar için mi yapıyorsunuz filmlerinizi?..”
Konuşmalar karşılıklı atışmalara dönüşür, arkadan gelen “biz istiyoruz bu filmleri!” sesleri arasında gerilen sohbet, yaklaşan seans gerekçesiyle, sona erdirilir.

Mısır, 2009 yapımı Heliopolis: Yönetmen Ahmad Abdalla, oyuncular Khaled Abol Naga, Hanan Metaweh, Hany Adel… Büyüleyici İsyancılar: Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan Bağımsız Sinemalar Seçkisi bölümünden, -Grekçe Güneş Şehri anlamında, Mısır’ın en eski dönemlerinde 13 kez başkent olmuş- Heliopolis, 1956′dan önce özellikle Yunanlıların oturduğu, kovulma/terklerinden sonra, hızla değişmekte olan güzel zengin mahallenin mekânı olduğu, değişik dinlerden birkaç kişinin, akşamında “heba oldu koca gün” diyerek yeni bir güne hazırlanışlarına dek yaşadıklarını anlatır. Nişanlı çiftin erkeğinin dile getirdiği “ilk tanıştığımızda seninle buluşmaya gelmem iki saati bulurdu, o zamanlar saatlerin hiç mi hükmü yoktu?” sözleri “abla” için, güzel, sade filmin en anlamlı  cümlesidir.

Adının, Sinema Günleri olduğu, başlangıcından bu yana izleyicisi olduğu Festivalin, 12. gününde gördüğü iki güzel filmle, “abla”nın, hele tek filmle Dünyayı değiştirme hayâli taşıyan bir genç yönetmenin ilk işiyse- uzun ve iddialı isim taşıyan filmlerin hayâlkırıklığı yarattığına ilişkin önyargısı kırılır.

Sinepop, tek numaralar tarafında “abla”yı karşılayan bey, “bu film iş yapmaz” der, “salon boş, seni nereye oturtayım?” İspanya-Uruguay, 2009 yapımı Balığa Çıkmak İçin Kötü Bir Gün: Yönetmen Alvaro Brechner, oyuncular Gary Piquer, Jouka Ahola, Antonelle Costa… Genç Ustalar bölümünden, Uruguaylı yazar Juan Carlos Onetti‘nin kısa hikâyesinden uyarlama güzel film, eski güreş Dünya şampiyonu Jacop van Oppen ile kökleri Bizans’a dayanan ailenin üyelerinden menajeri Prens Orsini’nin, ortaya, rakibinin şampiyona 3 dakika dayanması karşılığında 1000 USD koyarak yaptıkları Güney Amerika turnesini anlatır. Prensin, iki üç yeşil banknot arasına bir tomar kaba kağıt koyarak ürettiği göstermelik 1000 USD, uğradıkları son kasabada, zekâsı durgun kasları gelişkin sevgilisiyle evlenmek için paraya ihtiyacı olan gebe genç kadının iştahını kabartır. Orsini, yerel gazeteyi de işin içine soktuğu dâhice halkla ilişkiler ve küçük ayak oyunlarıyla son dakikaya kadar güreşi, ya da rakibi iptal etmeye çalışırsa da, Jacop güreşmekten başka bir şey bilmez, vazgeçmez. Gece ışıklarıyla morumsu neon rengi film, iyi ve güzel anlatılmış.

Batı Almanya-İspanya, 1971 yapımı Lezbiyen Vampirler: Yönetmen Jess Franco, oyuncular Soledad Miranda, Ewa Strömberg, Andres Monales… İstanbul:İçeriden ve Dışarıdan bölümünden, Avrupa’da, yüksek bir duvarla ayrılmış Batı ve Doğu Almanya isimli farklı siyâsi bölümlerin olduğu yıllardan, filmin yapımından en az 10 yıl sonra doğmuş gençleri kahkahaya boğan erotik-lezbiyen-vampir-korku filmi, akranları olmayan “abla”yı da çok eğlendirir. Bir boy aynası ve koca bir şamdan eşliğinde sahnede soyunan lezbiyen çiftten, Kont Dracula’nın varisi Kontes Corody ile “aralarına almaya niyetlendiği” sarışın güzel avukatın rüyalar, hayâllerle süren kısa hikâyesi, Corody’nin terkettiği, isterik çığlıklarla kıvranan eski sarışını, eski sarışını elinde tutup vampirlerin Dünyasına geçebilmeyi uman doktor, Corody’nin hipnotize katili, sarışın avukatın sevgilisi incecik bıyıklarıyla pek yakışıklı Ömer, sapkın hademe Mehmet (bizzat Jess Franco); İstanbul’da Uskulan isimli bir tepedeki şato yavrusu, Büyükada’dan tekneyle geçilen modern biçimde döşenmiş tekinsiz bir dizi boş villadan oluşan küçük başka bir ada, cayırtılarla sert müzik, film boyu çekim ve mantık hataları, bol bol kadın cinselliği, filmin küçük aksesuarları bir kelebek, bir akrep… İspanya’dan Hayat Boyu Başarı Ödülü almış 80′li yaşlardaki kült yönetmenden muhteşem bir film!

Bulgaristan-Almanya-Slovenya-Macaristan, 2008 yapımı Koca Dünyada Kurtuluş Pusuda: Yönetmen Stephan Komandarev, oyuncular Miki Manojlovic, Carlo Ljubek, Hristo Mutafchiev… Dünya Festivallerinden çok güzel bir film: Bulgaristan’da doğan, ana-baba, büyükanne ve Tavlanın Kralı dedesi arasında sevgiyle büyürken, dedenin kahvede tavla oynadıkları sırada, komünist rejim aleyhine ettiği üç beş lâf üzerine, geçmişindeki pürüzler yüzünden işsiz kalmakla tehdit edilen damadı, karısını ve oğlunu alır, İtalya’ya iltica eder. Aylarca, sadece spagetti yedikleri, mülteci başına aldığı 10 USD’dan vazgeçmeye niyeti olmayan kamp yönetiminin, “sınırdışı kararı”yla tehdit ederek işlemlerde ayak sürüdüğü kamptan, tavla sayesinde kazandığı parayla Almanya’ya geçerlerse de baba, 15 yıl süreyle ortadan kaybolur, oğlanı annesi bir başına büyütmek zorunda kalır. Nihayet üçü bir araya gelir; yıllar sonra değişen rejimin esnettiği ülkelerine giderken geçirdikleri kazada ana baba ölür, delikanlı hafızasını yitirir. Film, dede ile torunun tümüyle gerçek mekânlarda, doğada konakladıkları, arada İtalya’daki artık kapatılmış kampa uğrayıp, Almanya’dan -Alpler’i aşarak- Bulgaristan’a, çift kişilik bisikletle yaptıkları, delikanlının hafızasını kazandığı uzun yolculuğu anlatır. Bulgar asıllı Alman yazar İlija Trojanov‘un özyaşam öyküsü, “abla”ya, ortanca kızkardeşinin asistanlarından Adnan’ın, Bulgaristan’dan, -küçücük bir oğlanken iki ay barındıkları kilisede dibinde yattıkları İsa heykelini unutamadığı- İsveç’e, Almanya’ya, oradan Türkiye’ye uzanan, yıllara yayılan yolculuğunu hatırlatır.

Gösterim öncesi SİYAD’çılarla yaptığı tavla turnuvasını kaybeden, herbiri Stephan isimli yönetmen, yapımcı ve bestecisi izleyici karşısına çıkar, “filmimizi seçtiğiniz için teşekkür ederiz” derler; “Tavla başkenti” İstanbul’a, Stephan, Stephan, Stephan üçü de birçok kez gelip beğendiklerini, (Balat’taki Demir Kilise adıyla da bilinen) Bulgar Kilisesi’nin bir adının Aziz Stephan olduğunu söylerler.

Alkışlarla sona eren, başrolünde “tavla”nın olduğu çok güzel filmin gösterimi sonunda Stefan üçlüsü, aralarında çok sayıda Bulgaristan göçmeninin de bulunduğu izleyicilerin sorularını yanıtlarlar: “Çocukların bile anlayacağı biçimde, komünizmde kullanılan dile dikkat çekmek istedik… bizim için otantik olması önemliydi, çok araştırma yaptık… Bulgaristan’da bir dönem, geçmişten sözetmekten hoşlanılmazdı, propaganda olarak görürlürdü, ama bizce bu yüzleşme çok önemliydi… Filmin sonundaki klarnetçi İbrahim Papazov isimli bir arkadaşımız, bu da Türkiye ile ortak noktalarımızdan biri, Baba Zula’dan Murat’la konuştuk, ileride belki onu bir filmimizde göreceksiniz… Kitabı 2000′de bulduk, sinema diline çevirmek 8 yıl aldı, kitabının ruhunun filme aktarırken kaybolmaması için çok çabaladık… yazarın kitabı hayatıydı, tepkisinden kaygılı ve gergindim, filmin sonunda arkamı döndüm, gözyaşlarıyla kaplı yüzünü görmek inanılmazdı… Filmin bütçesi Bulgaristan için çok büyüktü, ancak %25′ini karşılayabildi, gerisi Almanya, Slovenya, Sırbistan’dan geldi… Filmdeki, -dedenin 6, 6 zarlarına karşı torunun teki kırılan iki zarla 6, 6, 1 attığı sahne- bilgisayarla üretilen tek sahneydi… Hikâyeyi kalbimle seçtim, bir diğer neden, benim kuşağımın gitmek/kalmak sorunu üzerineydi, aynı zamanda önce, sonra ve geçiş sürecini en iyi anlatan filmlerden olduğunu düşünüyorum, tavla oyunu da dahil…”

İstiklâl Caddesi başında Fransız Konsolosluğu’nu geçen geçmez, Belediye Zabıtası yazılı iki Ginger üzerinde, yüzlerinde çok ciddi ifadelerle turlar atan iki genç zabıta görevlisi manzarası, diğerleri gibi “abla”nın da pek hoşuna gider.

Festivalin başlarında, -Atlas ve Yeni Rüya’da bazı seanslarda, reklamların bitiminde birdenbire başlayan, örgütsüz olduğu için çatlayıp azalarak batan- “abla”nın anlamadığı toplu alkış meselesine, Atlas Sineması’nda 11:00 seansında perde önünde bekçi düdüğüyle kalabalığı susturan genç, açıklık getirir: “Biliyorsunuz Emek Sineması yıkılmak isteniyor,” der, “Mimarlar Odası, sanatçı ve yazarların desteğiyle Pazar günü saat beşte, Taksim’de toplanıp Emek’e kadar yürüyeceğiz, bir de insan zinciri yapılacak, sinemaseverler olarak bu eylemleri desteklemenizi bekliyoruz… şimdi yıkmak isteyenleri yuhalıyor, alkışlıyoruz”.

Fransa, 2009 yapımı Özgürlük: Yönetmen Tony Gatlif, oyuncular Marc Lavoine, Marie-Josee Croze, James Thierree… Sinemada İnsan Hakları Yarışması bölümünden, “abla”nın bayıldığı, anne tarafından Çingene Tony Gatlif’in son filmi, 1943′te Fransa’da, 15 kişilik bir Çingene ailesinin Belçika’da bir kampa, ardından Auschwitz’e gönderilip, -(Avrupa’da toplam) 250 bin-500 bin Çingeneyle birlikte- katledilmelerinden önceki gerçek olayları anlatır. Ne yapacaklarını bilmez biçimde, kök, meyve yiyip ormanda gizlenerek ilerlerken peşlerine takılan ana-babasız bir çocuğun katılımıyla, her zaman bağbozumunda çalıştıkları köye gelip bildikleri biçimde sepet satıp, bohçacılık, tencere tamiri ve müzik yaparak para kazanmaya çalışan Çingenelerin, havanın değiştiğini sezmeleri uzun sürmez. Hükümet, “savaş sonuna dek bir yerde konaklamalarını” şart koşar, bu naif ve doğuştan özgür insanlar kendilerini güvende hissetmez, hareketlenirler; ilk konakladıkları yerde kimliklerinin damgası eksik gerekçesiyle toparlanır bir toplama noktasına tıkılırlar. Bağ sahibinin veteriner yeğeni, büyükbabasından kalan evi ve araziyi 10 Frank’a Çingenelere “satar”ak onları kamptan kurtarırsa da, komşuların düşmanlığı yüzünden ve “ancak nereye gittiklerinin kimsenin bilmediği yolda kendilerini özgür” hissedeceklerinden yine yola koyulurlar; Almanların eline düşene dek…

“Abla”, Dünyanın en eski yerli halkları Kızılderililer, Aborijinler, Pasifik Ada Halkları gibi, toprak ananın kucağında büyüyüp göğü yorgan edip uyuyan, hayvanlarıyla, bitkilerle kardeş gibi yaşayan, giderken “ardakalanlara şans dileyen” Çingeneleri, kendine özgü kültürlerini, filmlerinin bazılarının muhteşem müziklerini de besteleyen içeriden birinin gözünden izlemeye bayılır.

İngiltere, 2009 yapımı Çağrı: Yönetmen Jan Dunn, oyuncular Brenda Blethyn, Emily Beecham, Susannah York… Antidepresan bölümünden olmasına karşın dram havasında gelişen film, çocukken beyin ameliyatı geçirmek ve Azizlerin hayatları konusunda kendisini uzman sayan bakıcısının hikâyeleriyle büyümek zorunda kalan genç bir kızın, Tanrı’nın çağrısına uyarak yüksek öğrenimini yarıda bırakıp manastıra kapanma kararı alması, erkek arkadaşının intiharı, annesinin ölümü, bir bebek doğurmasına karşın yolundan ayrılmamasını anlatır. Herbiri bir travmayla manastıra sığınmış bir avuç rahibe, insan olarak ellerinden geleni yaparlar, görünüşe göre kimse diğerinden masum değildir.

“Tanrı tarafından seçilmiş biri olma”nın arandığı, sınandığı din/düşünce biçimiyle film, bu yanıyla “abla”ya teğet geçer: O, -eski- Sufiler, -yeni- Yeni Çağcılar gibi “Tanrı’nın eşsiz güzellikte ve özgün bir parçası” olduğuna inanır; böylece seçme-seçilme gibi, çevresinde suçluluk, yetersizlik, değersizlik yaratan duygulardan arınarak, tek hedefi kaynağa dönmek olan yolda, sabırla, sükûnetle yürümeyi seçer.

Yunanistan, 2009 yapımı Köpek Dişi: Yönetmen Yorgos Lanthimos, oyuncular Christos Stergioglou, Michele Valley, Aggeliki Papoulia… Katalog tanıtımının, beğendiği Lars von Trier ve Michael Haneke adlarını referans vererek “abla”yı “kafaladığı” hazmı zor film, Mayınlı Bölge bölümünden. Ebeveyninin hayatın kötülüklerinden korumak üzere, havuzlu, geniş bahçeli evlerinde tuttuğu, okul ne kelime, TV, telefon bile görmemiş üç genç çocuk, yukarıdan geçen uçakların “düşmesini” diler, bahçeye düştüğünü düşündükleri plastik küçük uçaklarla oynarlar; yasak kelimeler, çocuklara yeni anlamlarla öğretilir, “gezinti” sağlam yer döşemesi, “zombi” küçük sarı çiçek demektir.

Gençlerin, korkularını körükleyen yapay güvenli evde şiddet, tuhaf biçimde gelişirken, delikanlının seks ihtiyacını gidermek üzere, babanın eve getirdiği genç kız, bir süre sonra oğlanın kızkardeşlerini kendi ihtiyaçlarına yönlendirir. Bir takas sırasında el değiştiren, biri Rocky filmi iki DVD, evden “ancak, köpek dişlerinden biri düştüğünde dışarı çıkabilecek olgunluğa ulaşacağı…” yalanıyla büyüyen kızlardan birinin, dişini dambılla kırıp, babasının arabasını bagajına saklanmasına neden olur.

Temel fikriyle “abla”ya, Night Shyamalan filmi Köy‘ü hatırlatan, hakkında birşey bilmeden izlemenin azim gerektirdiği zahmetli filmin gösterildiği Yeni Rüya Salonu, gösterim sırasında epeyce izleyicinin çıkışa yönelmesine sahne olur.

İngiltere, 1963 yapımı Rusya’dan Sevgilerle: Yönetmen Terence Young, oyuncular Sean Connery, Daniela Bianchi, Robert Shaw… Filmin başında, bir dansözün kıvrak bedenine yansıyan title’da, önce, kadının göğüslerinde 007, sonra göbeğiyle birlikte seğiren Sean Connery adı okunur. Kataloga göre, Dr. No’dan sonra, serinin ikinci filmi, İngiltere’de en fazla hasılat getireni ve en iyi Bond filmlerinden sayılan Rusya’dan Sevgilerle, 1963′ün İstanbul’unu bu kez renkli yansıtır. İçerde yapılan takas sırasında, turist grubu rehberi Ayasofya Camii’ni köşe bucak anlatır; Kerim Bey’in Kapalıçarşı’daki dükkânından gizli bir geçit Yerebatan Sarnıcı’na iner, Bond’la ikisi, kayıkla, -Halâskargazi Caddesi üzerinde, “abla”nın her zaman önünden geçtiği güzel taş mozaik patikalı bahçesiyle- Sovyet Konsolosluğu altına ulaşır, bir periskopla toplantılara sızarlar. Yeşilköy Havaalanı, Sirkeci Garı, surlar içinde bir çingene obası barınağı… yine İstanbul: İçeriden ve Dışarıdan bölümünden… Sinepop Salonu yarıyarıya boş; “abla” merak eder, “nostalji deyip ağlanan, maille birbirlerine habire eski İstanbul resimleri yollayanlar neredeler acaba?”

ABD-Kanada, 2009 yapımı Amrika: Yönetmen Cherien Dabis, oyuncular Hiam Abbass, Nisreen Faour, Melkar Muallem… Büyüleyici İsyancılar: Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan Bağımsız Sinemalar Seçkisi bölümünden, ılımlı, sevimli göçmen filmi yönetmenin anılarına dayanmakta. Filistin’de yaşarken, bankadaki işiyle evi arasındaki 15 dakikalık mesafe, duvardan sonra 2 saate çıkan Muna ile oğlu, Amerika’ya göçme hakkı kazanır, 15 yıl önce oraya gidip yerleşmiş kızkardeşinin yanına gider, yerleşirler. Gümrükte pasaport kontrolü sırasında, uluslararası düzeyde tanınmış bir ülkeleri olmadığından, bir de büyükannenin yolluk olarak verdiği bir torba hıyarı yemek zorunda kaldıklarından sıkıntı çekerler; o hayhuy arasında kurabiye kutusu, içine Muna’nın sakladığı 2500 dolarla kayıplara karışır. Amerika’nın Irak’ı işgâli sırasına denk gelen uyum çabaları, doktor eniştenin yavaş yavaş müşterilerini kaybettiği döneme rastlar. Bu arada Muna, iki okul ve uzun iş deneyimine karşın ancak hamburgercide iş bulur. Çocukların okuldaki yeniyetme itişkakışına ise, arabalarının camına yazdıkları gibi “ALKADE” boyutu eklenir. Bereket müdür, Polonyalı bir Yahudidir de, “…biz Müslüman bile değiliz…” diyen Muna’yı destekler, meseleler büyümez.

“Abla”, daha önceleri, yaşadıklarını olduğu gibi yansıtarak, -empati becerisi yüksek kendisine- olağanüstü acı yükleyen filmler yerine, giderek, gülmecenin karışıp trajediyi hafiflettiği filmler yapılmasını; öfkenin, nefretin sürdürülmesinden bir yere ulaşamayacaklarını anlayan tarafların, -yeni bilinç düzeyi etkisiyle genişleyen- hoşgörülü, affeden filmler üretmelerini sevinçle karşılar.

Fransa-ABD, 2010 yapımı Gainsbourg: Yönetmen, kendi çizgi romanından uyarlayarak Joann Sfar, oyuncular, çok başarılı casting ile Eric Elmosnino, Lucy Gordon, Laetitia Casta… Olağanüstü zekî, çok iyi çizer, iyi müzisyen, aykırı, en çok da tabu kırıcı Gainsburg’un yaşam öyküsü: Sevgi dolu ebeveyn, Alman işgalindeki Paris dışında bir köyde, tehlikeden uzak bir çocukluk, kendisini çok çirkin bulmasına karşın, her zaman, -aralarında Laetitia Casta’nın canlandırdığı muhteşem Brigitte Bardot’nun da bulunduğu- kadınlarla, aşkla çevrili bir yaşam, zenginlik, romantizm… Parıldayan, çok güçlü bir mıknatıs etkisi yaratan karizmasına karşın Gainsburg, kemerli koca burnu ile iki kepçe kulağını sevmeye, benimsemeye yanaşmaz; çocukluğunda, büyüyen yüzünden yarattığı dört kollu koca kafa ile, -gençlik ve sonraki yıllarında- yelken kulaklı kocaman burunlu hayâlarkadaşı yanından hiç ayrılmaz. Bir ara, annesinin “şu kulaklarını düzelttirmedin…” sözleri, kulak ve burun meselesinin kökeni hakkında fikir verir niteliktedir.

“Abla” o dönemi ucundan yakalamış da olsa, Brigitte Bardot’dan esinlenilmiş, erotik çağrışımlı, gününe göre çok cesur “oh oui je t’aime!..” şarkısını bilir. Film, Jane Birkin’i oynayan, 2009 Mayıs’ında intihar eden genç oyuncu Lucy Gordon’a adanmış.

İngiltere-Kanada, 2009 yapımı Nowhere Boy: Yönetmen Sam Taylor Wood, oyuncular Aaron Johnson, Kristin Scott Thomas, Anne-Marie Duff… John Lennon‘ın delikanlılığı: Anne ve babasından uzak, teyzesi ve eniştesiyle büyürken, ölümünden az önce kendisine bir mızıka armağan eden, babadan yakın eniştesinin ölümü üzerine, mezarlıkta uzaktan gördüğü kızıl saçlı kadının -annesinin- peşine düşmesi, zıt karakterli teyze, anne ile ilişkileri, kendisine banjo çalmayı öğreten yetenekli aykırı bir kadın olan annesinin ölümü, okuldan atılması, sakin tabiatıyla Lennon’u dengeleyen Paul McCartney ile tanışması… “Tanrı beni neden Elvis olarak yaratmadı?” diye sızlanan genç Lennon’a annesinin yanıtı, “sana John Lennon kadrosunu ayırdı çünkü…” olur. Siyasî tavırları da dahil, müzikleriyle yarattıkları muhteşem etkiye bakıldığında, “abla”nın, “Dünya yüzünde, doğru zamanda, doğru yerde, bir araya gelmiş en doğru dört kişi!” değerlendirmesine katılmamak elde değil…

Canlandırma Sineması Estonya 1: Gösterime geçmeden, -Estonya’nın başkenti Tallinn’in 2011 Avrupa Kültür Başkenti seçilmiş olması dolayısıyla- İstanbul’la, “birlikte ne yapabiliriz?” diyerek bağlantıya geçen, İstallinnbul projesi mimarının, festival görevlisi aracılığıyla anlattıkları: “Geçen yıl işbirliğimiz başladığında festival komitesi, getirdiğimiz örnekler üzerine, bizden, daha çok canlandırma filmi istedi. Bu, film endüstrimizin en güçlü yanlarından biri… İstallinnbul projesi etkinlikleri, tiyatro, müzik ve caz festivallerinde de devam edecek…”

Ardından, eşi Olga Parn ile izleyici karşısına çıkan, -”Abla”nın, Google’dan ulaşarak yardım aldığı İKSV Film Festivali tanıtımlarına göre- “…Estonya animasyon sinemasının en tanınmış temsilcilerinden, 1970′lerden bu yana çizer ve canlandırmacı olarak etkin çalışan, kara mizah ve gerçeküstücülüğü eserlerinde kullanan ödüllü, Estonyalı canlandırma ustası Priit Pärn…” İstanbul’un fantastik ve kalabalık bir şehir olup canayakın insanlardan oluştuğunu, en canayakınların bu salonda filmi izlemeye gelenler olduğunu, izleyeceğimiz filmlerin ilkinin 6 ay önce bitirdikleri son filmleri, diğerlerinin geriye, başa doğru gideceğini, film sonrası bir soru-cevap için vakti olmadığını, isteyenin Akbank Sanat’taki ücretsiz masterclass’a katılıp bir kaç başka örnek izleyebileceğini, sorularını sorabileceğini… söyler.

Priit Pärn‘ın dört kısa metrajlı filminden “abla” en çok, Victor ile Julia’nın aşkla başlayan evliliğinin nasıl sona erdiğini anlatanını beğenir; sonundaki “1980′de evlenen 1000 çiftten 473′ü boşandı, bunun üzerinde düşünmeliyiz” satırları, filmin sosyal mesaj amacıyla üretilmiş olabileceğini düşündürür.

Türkiye, 2009 yapımı Beş Şehir: Yönetmen Onur Ünlü, oyuncular -”abla”nın Üç Maymun’da tanıyıp beğendiği- Ahmet Rıfat Şungar, Tansu Biçer, Beste Bereket, Bülent Emin Yarar… Festivalin sonlarında, 16 Nisan’da izleyici karşısına çıkacak Beş Şehir, İstanbul’da sadece üç salonda (Anadolu yakasında bir Avrupa yakasında biri Pera, iki salon olmak üzere) gösterimde… Halep Pasajı girişinde takıcıların tezgâhının dibinde panoya yapıştırılmış minicik bir gazete kesiğini, kızkardeşiyle okuyan “abla”nın, Bal, Rina ve Son İstasyon’un bir süre daha oynayacağı fikriyle biletini alıp girdiği Beyoğlu Sineması Pera Salonu, tamama yakın dolu. Güneşin Oğlu ile -Beş Şehir filmi içinde, iki yerde “tuhaf!” denilerek dalga geçilen Haluk Bilginer’li Polis’in- yönetmeni Onur Ünlü’nün son filmi, İstanbul, Afyon ve Eskişehir’de geçen öyküleri sonunda birbirine bağlanan Aydın, Şevket, Osman, Tevfik Öğretmen, Dilek’in trajedisini anlatır. Gerçekten de filmin sonunda, Shakespeare trajedilerindeki gibi, kahramanlardan kimse hayatta kalmaz.

Bir Demet Tiyatro’nun, bayıldığı, muhteşem Mücver Abla’sının tanınması olanaksız “kedi” gibisinden fantastik film kişisinin, ne denli gerekli olduğu konusunda kararsız “abla”nın, filmde ağırlıkla kanserin yer tuttuğu anî ölümlere bakarak, yönetmenin, bu konuda büyük kaygı taşıdığını düşünürse de, içinde bulunduğu zamanda yaşanmakta olan neredeyse kitlesel kanser ölümlerinin, edindiği Yeni Çağ bilgeliği açısından bir anlamı olduğunu düşünür: “Abla”ya göre, içten içe, yaklaşmakta olan Kuantum sıçrayışı için gerekli frekans düzeyini yakalayamayacağını hisseden günümüz insanı, geçişe uyumlu gelişmiş DNA setiyle yeniden reenkarne olmak üzere, ölme kontratıyla gelmiş olan yeni insanlar.

Polis Bayramı kutlamaları nedeniyle Taksim Alanı’na çıkan yollar kapalı olduğundan, arabalarıyla gelenlere şans tanımak amacıyla birkaç dakika geç başlayan Şili-Fransa-Almanya, 2009 yapımı Öksüz: Yönetmen Alejandro Fernandez Almendras, oyuncular Clemira Aguayo, Alejandra Yanez, Cornelio Villagran… Genç Ustalar bölümünden bu alçakgönüllü film, Şili kırsalında oturan; peynir yapıp yol üzerinde satan büyükanne, tarlasını bir direk çakıp, bir uzanıp uyuyarak, ağır aksak da olsa çitle çevirmeye niyetli konuşkan dede, butik otel çalışanı kızları ve onun okula giden oğlundan oluşan küçük ailenin bir gününü anlatır. Genç kadın elektrik parasıyla aldığı elbiseyi iade eder faturayı öder, oğlan playstation oynatmayan sınıf arkadaşını öğretmene ispiyonlar, büyükanne suyla zenginleştirilmiş ve zam görmüş sütten yaptığı peyniri, akşama doğru sabah fiyatının yarısına indirir; gece çökerken üçü beraber, büyükbabayı bir tek atmaya girdiği yolüstü meyhanesinden alır eve giderler. Elektriğin de geldiği yemek sırasında büyükbabanın anlattığını unuttuğu, “size gençliğimden hiç bilmediğiniz bir şey anlatacağım” diyerek başladığı öyküsünü sevgiyle, saygıyla ilk kez gibi dinlerler. Bir adamın ölümü üzerine ölen köpeğinin öyküsü sonunda “ikisinin de ölmesi kötü ama güzel hikâyeydi” der büyükanne; ardından gelen konuşmalar yaklaşan ölüm üzerinedir. Köylü bilgeliğiyle kimse birbirini avutmaz; ölüm, ertesi sabah tavukları yemlemek, yumurtalarını toplamak gibi bir şeydir… Huzur dolu bu küçük, sessiz filmi, “abla” çok sever.

Akbank Galaları bölümünden, -laser altyazısı hazır- ABD, 2009 yapımı Tek Başına Bir Adam: Yönetmen, moda tasarımcısı Tom Ford, oyuncular Colin Firth, Julianne Moore, Matthew Goode… Christopher Isherwood’un aynı adlı romanından uyarlanmış filmin 60′lı yıllarda geçen öyküsü, uzun beraberlik ardından eşini kaybeden orta yaşlı, eşcinsel İngilizce öğretmeninin, intihara niyetlenip uzun uzun hazırlık yaptığı, acılı son gününü anlatır: Aynı gün içinde komşusu, eskiden kısa ama başarısız bir beraberlik yaşadığı yalnız kadın, yeniden biraraya gelmenin yollarını arar, markete uğradığında çarpıştığı genç adam beraber olma önerisinde bulunur, okuldan genç bir öğrenci öğretmeninin adresini alır, evine gelir; nasıl oluyorsa bu adam, “tek başına bir adam”dır. Yönetmenin eğilimlerinin filmin sonunu nasıl bir etkilediğini kestiremeyen “abla”, yazarın, “sadakat” konusunda takıntılı olduğunu düşünür; kahramanı avutmaya yönelik -sonuncusu dışında- hiçbir girişim amacına ulaşmaz. Evine gelen, birlikte yüzüp sarhoş oldukları öğrencisiyle yakınlaşırlarsa da, -yazar önceki aşkı ihanetle lekelemeye kıyamadığından olmalı, Azrail’i yollar- öğretmen, kalp krizi geçirerek ebediyete intikal eder. Öğretmenin, spritüel bilgelik taşıyan “yüksek farkındalık”lı sözleri arasında, “abla”nın, son yıllarda içselleştirerek hayâlkırıklığı acısından, öfkeden, korkudan kurtulmasına yardımcı olduğu “herşey tam olması gerektiği gibi…” cümlesi olmasa, filmden, aklında birşey kalmayacak…

16:00 seansı için gittiği Sinepop salonu tek numaralar tarafında, kendisini, hal hatır sorarak karşılayan bey, “abla”nın, “sizler nasılsınız?” sorusuna, “sizleri görüyoruz daha iyi oluyoruz, baksanıza Emek’e, Alkazar’a… Bu gidişle Cadde’de sinema kalmayacak!..” yanıtı verir.
Canlandırma Sineması Estonya 2
İzlediği, bir bölümünü fazla deneysel/kişisel bulduğu çalışmaların üçü -Krokodil, Maraton, Hayatın Tadı- “abla”nın beklentisine uyan biçimde sevimli, eğlenceli… Katalogda, bu bölümün tanıtımı şu şekilde yapılmış: “1930′larda başlayan canlandırma film geleneği 1950′lerde yeniden yükselirken kukla film stüdyoları kuran Estonya, ödüllü özgün yapımlarıyla canlandırma dünyasının saygın ülkelerinden sayılıyor. Estonya canlandırma sinemasından örneklerin bir araya geldiği ikinci programda, son beş yılın en çarpıcı altı kısa canlandırma filmi yer alıyor. Filmlerin tümü çizimle canlandırma tekniğini kullanıyor.”

Fransa-İtalya-Türkiye, 1963 yapımı Ölümsüz Kadın: Yönetmen Alain Robbe-Grillet, oyuncular Françoise Brion, Jacques Doniol-Valcroze, Guido Celano, Sezer Sezin… İstanbul: İçeriden ve Dışarıdan bölümünden siyah-beyaz film, Yedikule Zindanları’na dek surlar, Galata Köprüsü, Yerebatan Sarnıcı, Selimiye Camii, yalılar, kayıkhaneler, gemiler, çıplak tepeleriyle, köprüsüz İstanbul Boğazı, mezarlıklar, tümü Arnavut Kaldırımı sokaklar, sokak satıcıları… fonu önünde Beyköy’e gitmek isterken kaybolan yabancı bir adam ve ona yol gösteren güzel gizemli yabancı bir kadın. Romantik bir aşk masalının dekoru olarak tanımladığı İstanbul’u, adama gezdirirken tanımadığını, dillerini anlamadığını söylediği insanlarla sohbetler yapan kadın, ilişkilerinin koyulaştığı dönemde ortadan kaybolur. Hakkında hiç birşey bilmediği gizemli kadını arayan adam, sonunda kadını bulursa da, onun kullandığı arabanın, önüne çıkan köpeği ezmemek için bir ağaca çarpmasıyla kadın ölür. Belirsizliklerle dolu atmosfere eklenen hüzün, adamın, kadının tamirden çıkan arabasıyla, aynı biçimde kaza sonucu ölümüyle sonuçlanır. Günün şarkılarına ek, bir de Âşık Veysel türküsüyle süslü, mekânları özgün sesli filmde “abla”, izini sürdüğü, yakalamaktan hoşlandığı Türklerin çiçeği Lale, gizeminin başkenti İstanbul… türünden, -giderek yitirilmiş- hayranlık, saygınlık belirten yaklaşımla bir kez daha karşılaşmaktan memnun!

Belçika-Almanya-Hollanda, 2009 yapımı Plato: Yönetmenler Peter Brosens ve Jessica Woodworth, oyuncular Jasmin Tabatabai, Magaly Solier, Olivier Gourmet… Peru Andları’nda Turubamba köylülerinden bir fiesta alayı, yoksul kiliselerinden dışarı, gün ışığına çıktıklarında, yerde minik gölcüklerde parlayan, altın arayıcısı kamyonlardan düşmüş gümüş sandıkları, kutsal su çanağına konması gecikmeyen civayla karşılaşırlar. Yaşamlarını eskisi gibi sürdürürler; zehirlenmeler sonucu körlük yaygınlaşırken Meryem Ana -heykelinin- koruyucusu genç kızın -evlilik töreninin bir parçası- kutsal buzuldan su almaya giden nişanlısı ölür. Cesedin köye getirildiği gün, yakındaki katarakt kliniği doktorları, artan körlük olayını soruşturmaya gelir, acılı, öfkeli kalabalığın saldırısına uğrarlar. Aralarından bir doktor ölür;  Ortadoğu’dayken rehberi, kendi elindeki fotoğraf makinesi yüzünden vurulan fotoğrafçı karısı, kocasının yaşadıklarını anlayabilmek üzere Andlara gelir. Köye ulaşmak üzere bindiği salaş otobüs, dağ köylerinde madene karşı başlamış isyanları bastırma amaçlı askerlerle doludur. Sûr benzeri uzun borular üfleyen maskeliler, bulutların hareketiyle lekelenip aydınlanan kıraç dağlar, ölenlerin resimlerini sürükleyen nehir, neredeyse antik defin törenleriyle yarı fantastik; “abla”nın önceki festivallerden -Madeinusa ve çok beğendiği Acı Süt- tanıdığı başrol oyuncusu Magaly Solier’li film Dünya Festivallerinden bölümünden…

İsrail-Fransa-Almanya, 2009 yapımı Gözleri Tamamen Açık: Yönetmen Haim Tabakman oyuncular Zohar Strauss, Ran Danker, Ravit Rozen… Kudüs’te muhafazar, dindar bir topluluk içinde yaşarken, ölen babası ardından dükkana bir yardımcı almak isteyen kasapla eşcinselliği yüzünden okulundan kovulmuş çırağının, aşktan çok şehvet ilişkisi. İkili, tutucu mahallelinin, ahlâk koruyucusu gençlerin, dengeleyici tavrıyla hahamın değişik dozda uyarılarına maruz kalır. Boykot edilme, dört çocuklu ailesinin mahalleden sürülmesi tehditleri üzerine kasap, bu durumu böylece sürdüremeyeceklerini anlayan çırağıyla yollarını ayırır. Film “abla”ya, bir kaç yıl önce !f İstanbul’da izlediği, eşcinsel Musevî gencin yardım istediği hahamın, “konumum gereği seni onaylayamam, sabırlı olmanı önerir, senin için dua ederim” dediği belgeseli hatırlatır. “Abla”nın her zaman merakla izlediği Musevîlerin, hem de en tutucu olanlarının, yatak odalarına dek uzanan kamerasıyla ortaya içtenlikli bir iş çıkarmış film, festivalin Genç Ustalar bölümünden…

ABD, 2009 yapımı Patenci Kızlar: Yönetmen Drew Barrymore, oyuncular  Ellen Page, Marcia Gay Harden, Drew Barrymore… “Abla”nın, çok beğendiği Jason Reitman filmi Juno’dan tanıyıp bayıldığı Ellen Page, bu kez, aktrist Drew Barrymore’un ilk filminde aykırı, patenci genç kız rolünde. Yaşamını zenginleştirecek fırsatlara ulaşabilsin diye, annesi tarafından -bir Amerikan standardı(!)- güzellik yarışmalarına sokulan Bliss, rastlantıyla, gönlünde yatanın paten olduğunu keşfeder. Öğrenciliği yanısıra et lokantasında garsonluk yapmaktayken, yakındaki Austin’e seçmelere gider, kazanır, yaşını gizler, takıma alınır. Ailesinden gizli çalışır; Acımasız Bebekyüz takma adıyla paten kariyeri tırmanırken âşık olur, derken yakın arkadaşı garson kız bir gösteri sonrası tutuklanınca olay aydınlanır. Antidepresan bölümünden çok eğlenceli bir film…

Tayland, 2009 yapımı Orman Perisi: Yönetmen Pe-ek Ratanaruang, oyuncular Wanida Termthanaporn, Nopachai Jayanama, Chamanun Wanwinwasara… Başrolünde “suçluluk duygusu”nun olduğu ağır tempolu filmin, patronuyla ilişkide genç kadın, durumun farkında ama ne yapacağını bilmeyen âşık kocası, kendi karısını terkeden patronu arasında geçen, -festival tanıtımına bakılırsa, ormanda yaptıkları kamp sırasında adamın, dişi bir orman perisi tarafından kaçırılması- öyküsü, “abla”nın filme girmeden yaptığı, “hem Mayınlı Bölge, hem de Tayland filmi, kaşındık mı ne?” yaklaşımını haklı çıkarır niteliktedir.

İrlanda-İngiltere, 2009 yapımı Getirin Kellesini: Yönetmen Ian Fitzgibbon, oyuncular Cillian Murphy, Jodie Whittaker, Jim Broadbent, Brendon Gleeson… Son zamanlarda bolca üretilen karakomedi türünün, fazlaca yenilik getirmeyen, oyuncuları hatırına izlenen eğlenceli bir örneği daha: Ödemezse, kendi seçeceği bir iki kemiğinin kırılmasına neden olacak borcunun tahsilâtına saatler kala beş parasız Michael, tek taraflı aşkı komşusu Brenda, odasını bizzat ziyaret eden Azrail’den “uyursa öleceği” haberini almış babası, ikisi birbirine âşık kalabalık gangster tayfası, araba çekmeye meraklı polisler, uyuşturucu satıcıları, vahşi köpek terbiyecileri çevresinde gelişen hızlı, eğlenceli olay örgüsü, okyanus görüntüsü üzerinde binen “insana kendisini önemsiz hissettiren…” sözleriyle başlayan film, yine okyanus görüntüsünde “Azrail’in ziyareti doğruysa, Dünya’da yalnız değiliz demek ki… bu mutluluk verici bir duygu…” sözleriyle biter.

Bosna Hersek- Avusturya- Almanya- Hırvatistan, 2010 yapımı Yolda: Yönetmen Jasmila Zbanic, oyuncular Zrinka Cvitesic, Leon Lucev, Ermin Bravo… Hostes ve uçuş kontrol çalışanı âşık çiftin tek eksiği bir bebek gibi görünürken, uçuş kontrolde çalışan adamın fincanında alkol yakalanması, disiplin kurulunca 6 ay işten uzaklaştırılmasına neden olur. Hıristiyan arkadaşlarıyla rafting yaptıkları bir gün, kazayla arabasına çarptıkları Vahabi Müslüman, kızağa alınmış uçuş kontrolörünün, savaş döneminden silah arkadaşı çıkar. Hostes genç kadının evden uzaklaştığı günlerde, oyalanmak üzere Vahabi arkadaşıyla yakınlaşan genç adam, onun önerisi üzerine, çocuklara bilgisayar öğretmek üzere kampa gider. Bir hafta sonu kampa kocasının yanına gidip oradaki yaşama tanık olan genç kadın, eşinin köktendinci etkiyle kendisinden uzaklaşmasını çaresizce izler; nihayet hamile kaldığında, kocasının yolunu izlemeyeceğinin de bilincine varmıştır. Bebeği doğurmak istediğinden emin olmadığını söylediği son görüşme ardından uzaklaşırken, “bana geri dön!” diye seslenen kocasına “sen” der, “bana geri dön!”.

Balkanlarda, binlerce cana malolan anlamsız, acı savaş sonrası, “abla”nın ülkesindekine benzer gelişme gösteren Müslüman hareketi üzerine güzel bir film. Birkaç kişinin, gösterim sırasında salonu terketmesini, insanların bu konudaki yargı ve korkularına bağlayan, kendini amacı kaynağa dönmek olan yolculukta, yolda sayan “abla”, bir kaç yıl öncesinde aynı filmi izleyecek olsa, hiç de sert bir anlatımı olmamasına karşın, sonuna dek salonda kalabileceğinden şüphelidir.

Finlandiya, 2009 yapımı Aşk Yuvası: Yönetmen Mika Kaurismaki, oyuncular Hannu-Pekka Björkman, Elina Knihtila, Antti Reini… Yaklaşık 10 yıllık evliliklerini sonlandırma kararı almış, evlilik terapisti çift, odalarını ayırdıkları günün sabahında, eve yeni arkadaş getirmeyecekleri… maddesini de kapsayan bir dizi kurala imza atarlar. Arkadaşının önayak olduğu moral harekâtı sonucu sarhoşken, eve bir kadınla gelen adam, Mafya patronu annesince terkedilmiş, sevgisiz büyümüş, hırçın karısının başlattığı misillemeyle karşılaşır. Boş durmaz, pezevenk üvey kardeşinden, sevgilisi rolü yapacak -yüklü bir para aşırdığı için saklanacak yere ihtiyacı olan- bir kadın kiralar. Bu arada, adamdan terapi alan kadın polisle, partneri erkek polis, meraklı komşular, akıl veren arkadaşlar…ın yarattığı curcunada giderek karışan işler, ana-kızın ve baba-oğulun karşılaşması, duygusal hesaplaşmalarıyla yerli yerine oturarak son bulur.

İspanya, 2009 yapımı Balerin ve Hırsız: Yönetmen Fernando Trueba, oyuncular Ricardo Darin, Abel Ayala, Miranda Bodenhöfer… Filmin romandan uyarlama öyküsü, özürlü, güzel, yetenekli, altın kalpli kız -klişesi- ile, sevimli, yakışıklı, hafiften suça bulaşmış ama altın kalpli oğlan -klişesi- çevresinde, sessiz Charlie Chaplin, sesli Yeşilçam sineması filmlerini andırır biçimde gelişir. Hapisaneden genç oğlanla aynı zamanda çıkan, ünlü, deneyimli bir kasa hırsızı, hapse girerken geride bıraktığı karısı ile oğluna güzel bir yaşam sunan varsıl sevgili, likör yüzünden tecavüzcü hapisane müdürünün kendisini öldürmeye geleceğinden korkarak oğlanın peşine taktığı katil, delikanlının yetiştirdiği, Santiago caddelerinde dolaşan Milton isimli at… çorbasında olaylar, o formatta her zaman olduğu gibi, -”abla”nın beklediği biçimde-, kusursuz bir soygunla esaslı bir vurgun yapılıp Pinoche resmi arkasındaki kasadan esaslı kara para kaldırılmış, herşey yoluna girmişken, oğlanın bıçaklanmasıyla sona erer. Dans sahnelerini beğenen “abla”, filmi uzun bulan arkadaşıyla sinemadan çıkarken, hemen her festivalde bir ya da iki filmini izlediği baş erkek oyuncuyla ilgili sızlanır: Adam aynı saç-sakal, aynı bakış ve mimiklerle, aynı zaman diliminde, oradan oraya koşarak birçok filmde oynamış gibidir, zaman tünelinin değişmeyen bir objesi gibi…

Günün ilk filmi için Sinepop’a girmek üzere, Emek Sineması alnına asılı bez afişteki “YIKTIRMAYACAĞIZ!” yazısı altından geçerken “abla”nın gözü, Demirören’in inşaatının perdesi üzerine koridor boyunca asılı Festival sponsoru -yarısı yırtık- Akbank afişini indirmekte adamlara takılınca, biri, açıklama ihtiyacıyla, “geçen gün” der, “Emek önünde gösteri yaptılar ya, afişi parçalamışlar, böyle kötü görünüyor, biz de indiriyoruz”. Ardakalan altı graffiti, üstü inşaat perdesi manzaranın daha kötü olduğunu düşünen “abla”, Emek’in kapanmasını protesto eden Festival izleyicisinin, Festival sponsoru bankanın afişini neden parçaladığına dair -şehir insanını ele geçirip onu nereye saldıracağını bilemez hâle getirmiş öfke dışında- bir açıklama bulamaz.

Aynı filme bileti olduğunu bildiğinden beklediği kuzeninin yanında bir delikanlı! Üç yıldır görmediği, “abla”yı “hala” diye çağıran yeğeni; üç yılın, babasından annesinin yüzüne değiştirdiği oğlanın yüzünden, ikiye katlanmış boyundan gözlerini alamayan “abla” şaşkın!

Festivalin Mayınlı Bölge‘sinden İrlanda 2009 yapımı Eamon: Yönetmen Margaret Corkery, oyuncular Robert Donnelly, Amy Kirwan, Darren Healy… 6 yaşındaki Eamon, babasından hevesini almışa benzeyen annesi ile uyur. Genç kadın, annesine “kakalayamadığı…” oğlu ile “tam zamanlı annelik” ilişkisi içinde görünür ama, daha çok, kendi yaşamını sürdürme eğilimindedir; yeni bir erkek, Pub’da, -yaşı yüzünden içeri sokulmayıp kapı önünde oyalanan oğlunun baskısı olmaksızın- canı çektiğince içmek, dart oynamak ister. Babasının ise tek isteği karısı ile cinselliği yaşayabilmektir. Bu itişkakışın yarattığı gerilim içinde, büyükannenin yazlığında geçirdikleri, -oğlanın çok istemesine karşın, paraları olmadığından diğer çocuklarla oynayamadığı- birkaç gün sonunda evlerine dönerken, karı kocanın tartışması arabalalarının birkaç takla atmasına neden olur. Sıkışan annesinin yardım almaya yolladığı Eamon durdurduğu ilk arabaya biner, soru üzerine “ailesinin nerede olduğunu bilmediğini” söyler ve onlarla gideceğini belirtir. Girişte, kuzeninin kaygılandığı kadar mayınlı olmayan film, “abla”ya kalırsa ne aradığını/istediğini, nereye bakması gerektiğini bilmeyen günümüz insanın trajedisini resmetmekte…

Fransa-Belçika 2009 yapımı Rehine: Yönetmen Lucas Belvaux, oyuncular Yvan Attal, Anne Consigny, Andre Marcon… Ensesi kalın bir Fransız kaçırılır, 50 milyon Euro fidye istenir; sıvıyla dolu bir kutuda gelen sol el orta parmağı, adamların kararlı olduklarının göstergesidir. Başında olduğu ekonomik kuruluş, paranın yarısını avans olarak, ailesi ise, tümünü vermeyi önerir. Basın boş durmaz, adamın saklı cinsel yaşamı, yüksek kumar borçları ortaya dökülür. Polisin, şirkettekilerin, ailenin karıştığı işler öyle bir noktaya gelir ki, kaçıranların, giderek gündemden düşen rehine ile ilgili yapabilecekleri tek şey, onu salıvermek, -ödememesi durumunda imzaladığı üç makbuzu, rastgele öldürdükleri  herhangibir masumun üzerine bırakacakları tehdidiyle- parayı toplayıp kendilerine ödemesini beklemektir.

Herşeyin muhteşem göründüğü ikiyüzlü yaşamları, kaçırma olayıyla altüst olan aile salıverilme ile darmadağın olur. Güvenilirliği zedelenen başkanlık konumunu bırakan, boşanma sürecini konuşmayı bir sonraki güne erteleyen adam, evinde boş odada postasını açar, kendisini kaçıranlardan gelen mektup, ödeme zamanının geldiğini belirtmektedir. Paranın yerini, çoktandır imajın aldığını ortaya seren filmi “abla”, ağır temposuna karşın beğenir.

Japonya 2009 yapımı Şişme Bebek: Yönetmen Hirokazu Kore-Eda, oyuncular Doona Bae, Arata, Itsuji Itao… Çıkışta, arkasında “mangası daha iyi olabilir” diye konuşan iki kız bir yana, filmin fikri, yakın zamanda Lars and The Real Girl’ü izlemiş, bayılmış “abla”ya hiç de yeni gelmez. Üstelik, Lars’ın, elinin eline değmediği saygın kız arkadaşı Bianca, Nozumi gibi sadece seks aracı değildir. Bir kalbi olup âşık olsa da, zavallı Nozumi tekrarlayıp durduğu varoluş nedeninin farkındadır: Parkta tanışıp, kendisinden “içi bomboş çok insan olduğunu” öğrendiği, hastalığında -alnına- dokunması dileği üzerine elini yorganının altına soktuğu ihtiyarın “ihtiyaçlarını gidermek” zorunda olduğunu sanır.

Erkeklerin, konuşan, “beni neden seçtin?” türünden karmaşık sorular üreten değil, sessiz kadınlara daha bir yatkınlıklarını resmeden/hicveden(?) film “abla”ya, Lee Tamahori’nin ilk filmlerinden birinde, sefalet içindeki yerli prensese, “ağzını kapalı, bacaklarını açık tut!” diyerek öğüt veren kadını hatırlatır.

Kanada, 2009 yapımı Troçki: Yönetmen Jacob Tierney, oyuncular Jay Baruchel, Genevieve Bujold, Anne-Marie Cadieux… 17 küsur yaşındaki Leon, açlık grevine ara verip küçük bir yükselti üzerinde sendikal haklar üzerine konuşurken, önde kızkardeşinin ponponkız arkadaşları bir gösteri yapar, destekçisi üç işçiden biri açlığını, gelen polislere oğlunu teslim eden babası ise öfkesini yenemez. Leon evi terkeder, hukuksal destek almak üzere eski bir komünisti ikna etmeye çalışır; ısrarlı takiplerinden birinde, evi önünde pusuya yattığı avukatın konuştuğu, kendisinden 10 yaş büyük genç güzel kadının ilk eşi olacağından emindir, bir açıklama yapar: Kendisi Leon Troçki’nin reenkarnasyonudur, görünüşe göre yaşamı, onun yaşamına uygun biçimde ilerlemektedir. Babasının özel okul parasını kesmesi üzerine devlet okuluna giden Leon, öğrenciler için varolan eğitim sisteminde disiplin iddiasıyla sesleri bastırılmış öğrenciler için, lisede “bizim bir sesimiz olmalı!” sloganıyla ortaya çıkar. “Abla”nın, ateşli savunucularından olduğu reenkarnasyon konulu çok eğlenceli film, festivalin Antidepresan bölümünden…

İngiltere, 2009 yapımı Kısırdöngü: Yönetmen Armando Ianucci, oyuncular Peter Capaldi, Tom Hollander, Gina McKee… Antidepresan bölümünden bir de politik komedi; İngiliz bürokrasisi ile Amerikalılar arasında, bir raporun iyice kayganlaştırdığı zeminde, bakan, bakan yardımcıları, lobiciler, asistanlar ve bir generalin aralarında bulunduğu kalabalığın, ortalık, bir kaç istifa ile yeniden karışmak üzere durulana dek, küfür kıyamet yaşadıkları… Sivri dilli, zarif görünümlü bürokratların, yüzlerinde hafif tebessümlerle, birbirlerinin kemiklerini nasıl kırıp  ne yapacaklarını küfür sosuna bulayarak ince ince anlattıkları lâf sokmalar, atışmalar, entrikalar salon dolusu kahkahalara neden olur.

Fransa-İtalya-Romanya-Belçika, 2009 yapımı Paris’te Son Konser: Yönetmen Radu Mihaileanu, oyuncular Alexei Guskov, Melanie Laurent, Dimitri Nazarov... Vizyona gireceği altındaki laser altyazıdan belli Festivalin açılış filmi, Bolşoy’un Brejnev döneminde halk düşmanı ilân edilen dâhi eski şefi ve orkestra arkadaşlarının 30 yıl sonra, Fransa’dan gelen bir daveti çalıp yeniden bir araya gelerek Paris’e yaptıkları konser yolculuğunu anlatır. Gözyaşlarıyla izlediği muhteşem Çaykovski yorumuyla daha da güzel film hakkında, mutlaka izlenmeli! önerisi dışında, fazlaca bir açıklama yapmak istemeyen “abla” kendisine çok anlamlı gelen, maestronun “Dünya bir orkestradır, her birimiz ayrı enstrümanlarla geliriz, bize düşen, uyumlu sesi yakalayabilmemizdir” sözlerini yazısı dibine koymadan edemez.

Fransa-Belçika 2009 yapımı Etek Günü: Yönetmen Jean Paul Lilienfeld, oyuncular Isabelle Adjani, Denis Podalydes, Yann Colette… Çok uzun yıllar boyunca, kaynaklarını sömürerek yarattıkları zenginliği borçlu oldukları sömürge ülkelerinin, kendilerine hiç yatırım yapılmamış yoksul fertlerinin, paylarını almak üzere döndükleri ülkelerden biri Fransa, “abla”ya göre, bir zamandır yeniyetme göçmen sorunlarıyla boğuşup durmakta, neredeyse saflarını korumaya çalışmakta… Son birkaç festivaldir, bu konuda birkaç film izlemenin, işin boyutları hakkında çok açık fikir verdiği, ülkelerinden genelde büyük bir travma ile ayrılmış, cinsiyet ayrımı, ırkçılık, yoksulluk yüzünden korku ve öfkeyle yüklü gençlerle dolu bir sınıfı idare etmeye, arada da yazın dersi vermeye çalışan -dolabına iğrenç mektuplar bırakılan, lastikleri patlatılan, etek giydiği için hakaret edilen- lise öğretmeni, bir ders sırasında arka tarafta bir itişmenin ortasına düşer. Sınıftan birilerini haraca bağlayıp, kızlardan birine tecavüz ederken cep telefonuyla kaydeden iki oğlanın çekiştirdiği çantadan fırlayan tabancaya el koyan öğretmen, kazayla birini yaralar, bir grup öğrenciyi rehin alır, onlara tehdit altında sâkin bir Moliere dersi verir. Sınıfın dışında ve içinde, -silahın el değiştirmesiyle- değişen dengelerin renklendirdiği bir dizi olay, durumun ne denli kontrolden çıkıp saçmalaştığının, -zaman zaman izleyicinin kahkahalarla güldüğü- trajikomik manzarasını sunar. Vizyona girmesi durumunda hararetle önerdiği filmin, sonu hakkında “abla”, bir açıklama yapmaz.

Romanya 2009 yapımı Şeref Madalyası: Yönetmen Calin Peter Netzer, oyuncular Victor Rebengiuc, Mircea Adreescu, Ion Lucian… Aklı başına gelsin diyerek oğlunu ihbar ettiği için kendisiyle yıllardır konuşmayan karısıyla yaşayıp giderken, maaşlarını kapıdan ödeyen görevlinin getirdiği resmi mühürlü mektupla şeref madalyasına lâyık görüldüğünü öğrenen eski asker, karısına cepheden yolladığı mektupları okur, silah arkadaşlarını dolaşır, sonunda kendisini, “…geride bırakılmış dolu bir Alman topunu ateşleyerek sonucu belirsiz bir kahramanlık…” yaptığına inandırır. Arada devlet başkanının konutunda bir resepsiyona da katılan eski asker, bir yazım hatası sonucu aldığı anlaşılan madalyasından ayrılmaya, komşuları, karısı ve oğlu nezdinde kazandığı saygınlıktan vazgeçmeye yanaşmaz: Gider, geçim derdi yüzünden emanetçilere bırakılan madalyalardan birini satın alır. Köklü geleneğe sahip, özgünlüğünü koruyan muhteşem orta Avrupa sinemasından çok güzel bir örnek… “Abla”, filmin sonunda, masadaki gürültülü sohbete karşın, yıllar sonra bir araya geldikleri -artık Kanada vatandaşı- oğlu ile kahraman eski askerin aralarındaki sessizliği resmeden uzun güzel sahneye bayılır!

Belçika-Fransa-Lüksemburg 2009 yapımı Köyde Panik: Yönetmenler Stephane Aubier, Jeanne Balibar, Nicolas Buysse. Plâstik küçük bir at, bir kızılderili, bir kovboyun başrolünde olduğu canlandırma filminin diğer oyuncuları, tümü plâstik çiftçi, karısı, jandarma, postacı, inekler, tavuklar, canavarlar, kartopu üreten mekanizmasıyla iri bir penguen, köydekilerin evlerinin duvarlarını çalan tuhaf yaratıklar…  Küçük çocukların, küçük oyuncaklarla, engin hayâl gücüyle ürettikleri, kendi kendilerine mırıl mırıl, saatlerce oynadıkları türden öykünün kahramanları, atın iki doğum günü arasındaki sürede, fantastik mekânlarda, heyecanlı, çoğu komik bir çok olay yaşarlar…

Bir gün önce, yarın kampa girecekmiş de, yaşamdan bir süre kopacakmış duygusuyla en yakın alışveriş merkezine dalıp, ardarda, -bayıldığı Liam Neeson ile Ralph Fiennes hatırına- Titanların Savaşı ile “bir Heath Ledger filmi“, Dr. Parnassus‘u gören “abla”, Yeni Çağ konularına girip, fantastik filmlere daha önyargısız bakmayı becerebileli, akılla açıklanamadığından “mitolojik” denip geçilen öyküden çok, -özellikle/öncelikle insanın- hâyal gücünün uçsuz bucaksızlığının örneği, Terry Gilliam’ın yönettiği Dr. Parnassus‘u beğenir.

Hafta içi gördüğü Kutu için “kötü!” demek istemediğinden bu konuda sessizliği seçen, festivalin ilk günü sabahı 10:00′da yola dökülüp -Okmeydanı, Bomonti, Osmanbey, Harbiye, Taksim rotasını izleyen- geleneksel festival yürüyüşüyle Atlas Sineması’na ulaşan “abla”nın ilk filmi, günümüzün en iyi sinemacısı saydığı, bayıldığı Lars von Trier’nin ilk filmi.

Film başlamadan bir festival görevlisi, Suç Unsuru, Salgın ve -”abla”nın dikkatini ilk kez Trier’e çeken, birkaç kez izlediği- Avrupa’nın ilk, Kırık Kalpler, Dalgaları Aşmak ve Gerizekâlılar’ın ikinci ve henüz tamamlanmamış Dogville ile Manderlay’in üçüncü üçleme oluşu, bilinen film üretim kalıplarını reddeden, manifestosunu -”abla”nın bir başyapıt saydığı Şölen’in yönetmeni- Thomas Vinterberg birlikte yazdıkları Dogma 95′ten de söz ederek Lars von Trier sineması hakkında bilgi verir, konuşmasını “biliyorsunuz bu yıl ilk kez festivalde Emek Sineması yok, yerine alışveriş merkezi yapacaklarmış, bu akşam saat 20:00′de Emek önünde bir toplantı yapacağız” duyurusuyla bitirir.

Danimarka, 1984 yapımı Suç Unsuru: Yönetmen Lars von Trier, oyuncular Michael Elphick, Me Me Lei, Esmond Knight… Şiddetli başağrıları çeken sürgün polisin, hipnoz altında, çakıp sönen polis sinyalinin kısa süreli maviye boyadığı yanık kahve tonlu, içilecek temiz suyun bulunmadığı ama sular altında, kesin, keskin umutsuzluk içinde, loto bileti satıcısı kızları boğup bedenlerini kırık şişeyle parçalayan seri katili -ustasının yazdığı kitap uyarınca kendini onunla özdeşleştirerek- aradığını hatırladığı, simge yüklü, karanlık, ağır bir film. “Abla”nın favorisi her zaman, -yıllar önce festivalde, Fitaş’ta, ardarda iki seansta gösterilen, gece yarısına sarkan son bölümü, dizinin kahramanı yaşlı kadının asansörle düştüğü noktada, salon dolusu izleyicinin dehşet nidasıyla taçlanan-, içinde bahis, cinsellik, tabu, önyargı, metafizik, tıp… ne aranırsa bulunan, 8 bölümlük Krallık dizisi…

ABD, 1952 yapımı Beş Parmak: Yönetmen Joseph L. Mankiewicz, oyuncular James Mason, Danielle Darrieux, Michael Rennie… İngiltere’nin Ankara’daki konsolosunun uşağıyken Almanlara, fotoğrafladığı belgeleri aktaran İlyas Bazna’nın gerçek yaşam öyküsünü anlatan film, -Avrupa’yı aratmayan- Ankara ve İstanbul’da gerçek mekânlarda, garları, lokantaları, kayıklar dizili kıyıları, camileri, -asfaltla örtülmeden önceki Şişhane’nin caaaanım arnavut kaldırımı- caddeleri, buharlı trenleri yanısıra “Türklerin hiç hoşuna gitmeyecek bu!” türünden cümlelerle ortaya dökülen, -”abla”nın, vize almaya çalışırken takıldıkları engelleri, eksikliğine bağladığı, özlediği- ulusal saygınlığın nereden nereye geldiğinin göstergesi, sululuk izi taşımayan zekîce esprilerle bezeli pek güzel bir casusluk filmi…

“Abla”nın, Yeni Rüya salonunda, çok sevgili bir arkadaşıyla karşılaşıp 16:00 filmine dek sohbet fırsatı bulmalarıyla ısınıp genişleyen o kısacık süre, ayaküstü de olsa, 15 yıl öncesinden ortak anıların sevgiyle anımsandığı muhteşem güzellikte bir zaman dilimi olur.

İtalya-Fransa, 2009 yapımı Yenmek: Yönetmen Marco Bellochio, oyuncular Giovanna Mezzogiorno, Filippo Timi, Fausto Russo Alesi… Küçük kızkardeşiyle, çakışan -az sayıda- biletleri uyarınca kapıda rastlaşıp Atlas’a giren “abla”, bir gece önce “yaşam boyu başarı ödülü” almış yönetmen Bellochio’nun, film öncesi “İtalyanca konuşacağım, umarım filmi beğenirsiniz, öncesinde film hakkında konuşmayı sevmiyorum, beğenmezseniz bitmeden çıkabilirsiniz, problem değil!” dediği kısa konuşmayı izlerler.

Mussolini’nin gençlik yıllarında ona âşık olup varını yoğunu yeni bir gazete kurması için veren, beraberliklerinden bir oğul doğuran İda Dalser’in akıl hastanesinde geçen ve öldüğünde kimsesizler mezarlığına gömülmesiyle sona eren trajik yaşamını -oğlu da 26 yaşında akıl hastanesinde ölür ve annesi gibi kimsesizler mezarlığına gömülür- anlatan film, “abla”nın kızkardeşine kalırsa, “…bir kadının, ideallerini paylaşmadığı adama, saplantılı aşkının hikâyesinden ibaret”…

Film gösteriminden sonra -tercümanı- Serra Yılmaz ile yeniden izleyici karşısına çıkan Bellochio, soruları yanıtlar:
Tebrik ve teşekkür ardından ilk izleyici, yönetmenin de filmin kadın oyuncusuna, G. Mezzogiorno’ya teşekkür borçlu olduğunu söyler. Yönetmen hem erkek, hem de oyun daha çok Dalser üzerine olduğu için kadın oyuncunun seçiminin uzun zaman aldığını, karar vermelerinin zor olduğunu anlatırken çalan cep telefonunu telâşla kapatır, devam eder “…önce 30 yıl süren trajediyi anlatmak için akıl hastanesi öncesi ve sonrası olmak üzere iki kadın oyuncu düşündük, sonra, G. Mezzogiorno’nun saldırgan güzelliği yeterli geldi, tek oyuncuda karar kıldık.“

“Filmin ne kadarı kurgu ne kadarı gerçek, bir de Mussolini dönemini neden kurgu değil de belgeselle anlattınız?” sorusuna yönetmenin yanıtı, “İda Dalser’in yaşamı tarih, benim yorumumsa ihanet üzerine oldu, imaj çok önemli olduğu için Mussolini’nin olduğu bölümleri belgeselle verdim…” olur.

Bir başka izleyicinin “İtalya’da yabancı düşmanlığı yükseliyor,” sözlerini Serra Yılmaz, “Sadece İtalya’da mı sizce?” diyerek karşılar; “…Mussolini rozetleri daha çok satılıyor, yönetmen bu konuda ne düşünüyor?” bilmek isteyen izleyiciyi “Aslında soru tarihçileri, siyasetçileri ilgilendiriyor ama Mussolini’ye özlem doğru değil… Mussolini faşizmini aşırı sağ bile inkâr ediyor. Önemi, kendisinden önceki -gri- siyasetçilerden farkı, görüntünün öneminin altını çizmesi oldu, Berlusconi de öyle, TV aracılığıyla imajını empoze eden bir başbakan…” diyerek çok yumuşak biçimde yanıtlayan Bellochio, filmin finaliyle ilgili soruya da şu yanıtı verir: “…İda Dalser’in öyküsü, neticede şahsî bir hikâye, ama sinema budur. İda’nın aşkı neredeyse patalojik, yanında olması gereken kadın ben olmalıyım fikrini hiç yitirmiyor… Sonuna gelince, filmleri bitirmek zor. Başta, Mussolini’nin Tanrı’ya meydan okuduğu sahnedeki İda’nın hayranlık duyan, hayret ifade eden bakışı sonda da olsun istedim; finalde, belgeselde, balkonda konuşan Mussolini’nin yeneceğiz! lâfı ile o bakış arasında 1 dakika var!”

Geride bıraktığı evinden çok, verandada beslediği, sevdiği kedilerini özleyen “abla”, İstanbul’a geleli haftada bir buluşup beraberce film izlemeyi gelenek haline getirdiği kuzeniyle buluşur, kararlaştırdıkları gibi 2010 İtalya yapımı, Serseri Mayınlar‘ı görürler: Yönetmen Ferzan Özpetek, oyuncular Riccardo Scamarcio, Nicole Grimaudo, Alessandro Preziosi, Lunetta Savino, Ennio Fantastichini… Başlangıcından itibaren giysiler, duvarlar, kanepeler, aksesuarlarla… turkuaz film, eşcinsel olmanın getirdiği trajediyi hazmederek aşıp, işin şakasında karar kılmışa benzeyen yönetmenin -sondaki bolca gözyaşı döktüren cenaze hariç- en eğlenceli filmi “abla”ya kalırsa… Hareketli kameranın neşeli yemek masası etrafında dolandığı -neredeyse- klâsik Ferzan Özpetek sahnesiyle başlayan film, aralara girip sonuna dek eşlik eden, hüzünlü eski bir hikâye ile paralel ilerler.

İlk akşam yemeğinde, ikisi de eşcinsel olup birbirlerinden habersiz iki kardeşten büyük olanı, küçüğün, özgürlüğünü kazanma niyetiyle yapacağı ifşaatı kendine maleder. Öykü, şirket ortağı öfkeli genç güzel kadın, hemen her gece eve giren “hırsız”ın gönlünü yaptığı alkolik hala, görünüşü kurtarmak üzere, kasaba meydanında kahkahalar atarak dolaşıp “biliyorlar, biliyorlar!” deyip ağlayan, bebeklik fotoğraflarına baktığı oğlunun eşcinselliğini hazmedemeyen baba, “…bir dönüşü, tedavisi var mı?” diyerek çözüm arayan anne, bilge büyükanne, ilginç hizmetçiler, küçük oğlanın, eşcinselliklerini gizlemeye çalışan arkadaşları, dedikoduya bayılan kent halkı… arasında nereye çıkacağı bilinmez şekilde hızla gelişir, cenazeyle, eski bir düğünü gerçeküstü bir biçimde harmanlayan son sahnelere güzel Sezen Aksu şarkısıyla sonuçlanır.

2009 ABD yapımı Suretler: Yönetmen Jonathan Mostow, kitap Brett Weldele, Robert Venditti, oyuncular Bruce Willis, Radha Mitchell, Ving Rhames, Rosamund Pike, James Cromwell… Çok geniş, yaratıcı bir zekânın ürünü bilimkurgu öyküsünde, ekonominin tartışılmaz dinamiği güvenlik kaygısı ile evlere kapanmış, uzandıkları yerden, bağlı oldukları -elbette kusursuz güzellik ve gençlikte, hatta diledikleri cinsiyette üretilmiş- suretleri aracılığıyla hayatlarını sürdüren insanlardan bir kaçı, çok güvenli görünen sistemin tersine çalışan özel bir silâhla işlenen cinayetlerin kurbanı olurlar.

Suretlere karşı olan, kendi -kurtarılmış- alanlarında yaşarken devrime hazırlanan “et torbası” insanlar, sahte peygamberler, suretlerin olağandışı bedensel yetenekleri, olmazsa olmaz aksiyon patırtısı arasında, “abla” ile kızının ve birlikte meditasyon yaptığı sevgili arkadaşının ilgisini çekip üzerinde konuşmalarına neden olan, Yeni Çağ literatüründe rastladıkları ben’im varlığı, bir yanılsama olan Dünya yaşamının sorumluluğundan kaçma/alma, şekillendirilebilir gerçekle yüzleşebilme gücüdür.

2007 ABD yapımı Lars and the Real Girl: Yönetmen Craig Gillespie, senaryo Nancy Oliver, oyuncular Ryan Gosling, Emily Mortimer, Paul Schneider, Patricia Clarkson… Alçakgönüllü, bağımsız yapım “abla”ya kalırsa, hoşgörü, sevgi, başkasının gerçeğine saygı… türünden duyguları çok iyi işlemiş, içe işleyen küçük bir başyapıt! Küçük kardeşini doğururken ölen annelerinin acısına boğulmuş babalarına dayanamayıp evi terkeden ağabey sevdiği kadınla döner, ölen babanın bıraktığı eve yerleşir. Yengesinin sevecen ısrarlarına karşın, sevginin onarıcı, yüreklendirici, güçlü kılan desteğinden uzak büyümüş küçük kardeş Lars, yaşamını -kendi isteğiyle- garajda sürdürürken, günlerden bir gün, Lars’ın tasarlayıp internetten sipariş ettiği kız arkadaşı, İngilizce’si kötü, kötürüm, Lâtin güzeli şişme bebek Bianca, tahta bir sandıkla gelir, yaşamlarına katılır.

Küçük kasaba halkı, hiç kimseye zararı dokunmamış, iyi niyetli Lars’ın kendine özgü gerçeğine katılır; o, kasabalının “gerçek” dediği hayata katılmaya karar verme gücüne ulaşana dek onu destekler, Bianca ile ahbaplık ederler. Gerçekliğin, iyiliğin, hayata alışıp katılma gücü bulmanın, -komedi olarak tanıtılmasına karşın-, herkese söyleyecek bir sözü bulunan, sonsuz derinlik taşıyan muhteşem filmin eşsiz güzellikteki öyküsü, “abla” için gerçek bir armağandır.

2009 ABD, İngiltere yapımı Uzaklara Gidelim: Yönetmen, çok özel Amerikan Beauty ile dikkatlerini çekip, neredeyse fantastik görüntüleriyle yeri ayrı Jarhead ve “abla”nın kendisini özdeşleştirdiği baş kadın karakter yüzünden çarpıldığı muhteşem Revolutionary Road’un, yeni filmini merakla bekledikleri Sam Mendes, oyuncular, çok şirin John Krasinski, Maya Rudolph, Carmen Ejogo, Jeff Daniels, Catherine O’Hara, Maggie Gyllenhaal… Birbirlerine âşık, 30′lu yaşlarında, hamile çiftin yerleşmek üzere, tanıdıkları birilerine yakın bir yer aramalarını, bu arada kuzen, kardeş, eski patron türünden yakınlarının hikâyelerine tanık olmalarını anlatan bir başka yol filmi. İki yerde sigortacılık ile, ekonomisini -neredeyse- korku üzerine kurup geliştirmiş egemen/ABD bağlantısının altının çizildiği, değişik bilinç düzeylerindeki insanlar arasında bir geçit töreni… Kuzeni canlandıran Maggie Gyllenhaal ile Yeni Çağ’cı Hippi kocasının, birbirleri ve çocuklarıyla ilgili kısmı çok komik sade film, 12 yıl önce yitirdiği anne-babasının ölümü ile yüzleşen genç kadının, şirin adamla, onların ıssız bıraktığı eve, evine -yerleşmek üzere- dönmeleriyle biter; “abla”nın, kendine yolculuğunun başında, Kuzey Ege’ye, annesinin bıraktığı eve dönüp oraya yerleşmesi gibi…

Günün ikinci filmi, “abla”nın Filmekimi, 3. gününde izleyip yeniden görmeyi dört gözle beklediği, bayıldığı türden bilimkurgu gerilim, İngiltere, 2009 yapımı Ay: David Bowie’nin oğlu Duncan Jones yönetiminde Sam Rockwell‘in canlandırdığı Sam Bell, Ay yüzündeki kayalardan hasat ettikleri Helyum-3′ten ürettikleri temiz enerjiyle Dünya’nın enerji sorununu çözmüş görünen Lunar şirketinin, Ay’da kurduğu tesiste çalışan/yaşayan elemanıdır. Dokuzbin küsur saattir üzerinde çalıştığı kasaba maketi, söyleştiği bitkileri, ekranında duygusal ifadeler yansıtan suratla, Kevin Spacey‘nin seslendirdiği robot bilgisayar Gerty’nin arkadaşlığı ve canlı bağlantı kuramadığı karısıyla kızından gelen bant mesajlarla geçirdiği üç yıllık görev süresinin sona ermesine iki hafta kala tuhaflıklar, yanılsamalar ve kazalar yaşamaya başlayan Sam, bir süre sonra yaşamına bir “kendisi” daha eklendiğini görür. Kimin klon olduğu tartışmaları, itişip kakışmaları arasında aldığı ufak tefek yaralar iyileşeceğine, giderek kötüleşmekte, Sam, görünüşe göre görev süresiyle birlikte sona ermektedir. Seyyar bir iletişim cihazıyla, -dört yaşlarında olduğunu sandığı- 15 yaşındaki kızından karısının bir kaç yıl önce öldüğünü öğrendikten sonra araştırmalarını sıklaştırıp “Dünya’ya dönüş kutusu” dibinde bulduğu merdivenlerle bir kat alttaki galeriye inen, orada zamanı geldiğinde “uyandırılacak” çok sayıda Sam klonu bulan Sam’lar, duruma ve yaklaşmakta olan kurtarma ekibine uygun açıklama sunacak bir çözüm bulmaya çalışır, işe yarayacak bir plan yaparlar.

NASA’nın Houston Uzay Merkezi’nde ders programına alınan, kapalı, durgun kapsül yaşamı temposunda akan film, sonunda, kötüler cezalarını bulsa da hatıraların da yüklendiği çaresiz klonların hüznünü taşır.

Alışveriş yapıp eve dönerken ana-kız, klonların ruhları varsa -ki “abla”, formu olan herşeyin bir ruh taşıdığını okuyup öğreneli-, acı veren, özlem türünden duygular yanısıra pekçok anının gerçek sahibinin kendisi olmamanın ne büyüklükte bir karma yarattığını, yağmur trafiğiyle sıkışık Cendere Deresi boyunca, yol boyu konuşurlar.

2009, ABD yapımı Precious: Yönetmen Lee Daniels, kitap Sapphire, oyuncular Gabourey Sidibe, Mariah Carey, Lenny Kravitz… Kızkardeşinin !f İstanbul Bağımsız Film Festivali’nde görüp, “abla”ya “gör!” dediği Acı Bir Hayat Öyküsü Precious’ı, acı içeriği nedeniyle görmek istemediğinden savsaklayan, aynı kardeşin “umut dolu iyi bir film” diyerek bastırmasıyla, -o arada yakın çevresinden uzaklaşan filmi- İstinyePark’ta yakalayıp, bunu, yakında oturan sevgili eski bir arkadaşını da görme bahanesi yapan “abla”, filmi beğenir. Babasının, üç yaşından beri sürdürdüğü tecavüzlerin sonucu ilk bebeğini, mutfak tezgâhı dibinde, erkeğini çaldığını… iddia eden annesinin tekmeleri altında doğuran, şiddetle, aşağılanmayla büyümüş Precious’ın, başka türlüsünü bilmediğinden itirazsız sürüdüğü yaşamında, bir başka bilinç düzeyine geçtiği dönemi, -nasıl olup da yitirmediği çok şaşırtıcı- iç güzelliğinden/gücünden aldığı destekle insan olup insan kalmasını anlatan film, “abla”ya, hayatın ne denli akla, mantığa sığmaz örneklerle dolu olduğunu, sinemanın ise, ne kadar uç örneklerle olursa olsun, silik bir taklitten öte gidemediğini düşündürür…

2009, ABD yapımı Çılgın Kalp: Yönetmen Scott Cooper, kitap Thomas Cobb, oyuncular Jeff Bridges, Maggie Gyllenhaal, Robert Duvall, Colin Farrell… Çaptan düşmüş alkolik Country şarkıcısı Bad Blake, kendini, bedenini hovardaca harcarken, durup düşünmesine, aklını başına toplamasına, alkolden temizlenmesine, 24 yıldır, 3 yaşından beri aramadığı oğlunu aramasına, hatta kendi adını kullanmaya başlamasına neden olan genç bir kadına rastlar.

Kızkardeşiyle, -Bienal sergileri gezerken keşfettikleri- Haliç manzaralı Deniz Palas’tan iksv’nın yeni adresine dönüşmüş muhteşem binanın kapısında buluşup 29. Uluslararası İstanbul Film Festivali biletlerini alan “abla”, yüreğinde, artık festivalde Emek’le Alkazar yok! hüznüyle Atlas’a gider, Anadolu’nun Kayıp Şarkıları belgeselini izler, canı sıkılır: Mardin’den sözederken başka yerlere atlayıp, ardından -Mardin- Kırklar Kilisesi’nde bir ayinle devam etme örneğinde olduğu gibi, deneyimsiz öğrenci hevesini andırır dağınık film, yetmezmiş gibi, yerinde kaydedilmiş güzelim şarkıların yalnızca -orijinal- ilk iki satırını dinleyebilen izleyicinin kalbini kırar: Yine hevesli müzisyenlerden oluşan grup, kimbilir hangi akla hizmet, güzelim şarkının üzerine, temayla hiç de uyuşmayan üretimleriyle çullanır, Anadolu’nun bir şarkısını daha kaybederler!

“Abla”nın önünde oturan, aralarında, “bizim köyü göstermeseydi var ya!..” diye dayılanan delikanlı sekiz öğrenciden anlaşıldığı gibi, hemşehrileriyle hasret gidermeye gelmiş izleyicisi sağlam filmin, ortalarına yakın demir dövmeyle başlayan ritmlerle gelişen güzel bölüm, ipek iplik tezgâhına yaktığı sevgi, şükran dolu Arapça şarkıyı okuyan Hataylı, kilim dokuma tezgâhında coşkusunu izleyiciye aktaran Egeli, köprüden düşen kızın öyküsünü anlatan dört Karadenizli kadın, Güneydoğulu ikizler, Macahelli -”abla”nın yerinde dinleme olanağı bulduğu- Gürcü Korosu, karda cenaze başında beklerken çok üşüyüp sessizce horon tutturan Karadenizliler, zenneler, yerel oyunlar, semahlar, fıkralar, kaybolmakta olan el sanatları… türünden muhteşem malzemesi olmasa, orijinal müziğe yapılan saldırıyı görmezden gelmek, katlanmak çok zor!

2009 ABD, İngiltere yapımı Özel Kuvvetler: Yönetmen Grant Heslov, kitap Jon Ronson, oyuncular George Clooney, Ewan McGregor, Jeff Bridges, Kevin Spacey, Stephen Lang… Afişinde dört büyük oyuncunun yanına eklenmiş keçi profili, kendine özgü tarzını haber verse de, alışılan türde komedi bekleyen izleyiciyi hayâl kırıklığına uğratan film, “abla” ile kızkardeşince beğenilir. ’60′larda, bolca uyuşturucu yardımıyla, kendi -insan- kapasitesinin sınırlarını arayan Hippi anlayışının, biraz daha yeni tarihli Yeni Çağ teknikleriyle birleştirilip savaş karşıtı yöntemlere dönüştürülmesi gibi çok sağlam bir fikre dayanmış da olsa, pek çok güzel espri, kitaptan mı, yönetmenden mi bilinmez, karambole gider, Hippi ve Yeni Çağ literatüründen habersiz izleyiciye bir şey ifade etmez.

2009 Türkiye yapımı Köprüdekiler: Yönetmen Aslı Özge, oyuncular Murat Tokgöz, Fikret Portakal, Umut İlker, Cemile İlker… Kısa filmden gelme ödüllü yönetmenin, kendisini oynayan oyuncuların yakın plan yüzlerinde, gözlerinde yakaladığı dürüst ifadeler, becerikli, ustalıklı, yaratıcı kadrajlar, Köprüdekiler’i, “abla” açısından “çok güzel bir film!” yapar. Memur yasası 647′ye tabi oldukları için oyunculuk yapamayan gerçek polisler dışında, internette chat yapıp kız arkadaş arayan trafik polisi Avşar genci Murat, kıtkanaat geçinen dolmuş sürücüsü Umut ile daha güzel bir yaşam isteyen karısı Cemile, köprüde çiçek satarken Tahtakale’de daha iyi iş arayan Fikret’in yaşamlarından parçalara tanıklık eden izleyiciye, büyük yakınlık, dostluk, sevgi ilhâm eden film sona erdiğinde, “abla” ile kızkardeşinin önünde oturan bey, “şimdikiler herşeyi istiyorlar” der, “ben hatırlıyorum, annem zengin aileden geliyordu ama, yoksa, o akşam bir tas yoğurda ekmek doğrar onunla karnımızı doyururduk…”